Phân biệt 时间 và 工夫 trong tiếng Trung

Điểm mấu chốt: 时间 được thuyết minh bằng 早、晚、长、短; còn tính từ đi với 工夫 lại là 大.

工夫 (gōngfu) là một từ rất đời thường trong khẩu ngữ Trung Quốc nhưng ít được sách giáo khoa nhấn mạnh. Bài này giúp bạn phân biệt 时间 và 工夫 để nghe hiểu tự nhiên hơn.

1. Vùng dùng chung

Cả hai đều chỉ một quãng thời gian đã dùng hoặc cần dùng, phía trước đều thêm được 有、没有 hoặc động từ, số lượng từ khác:

  • (1) 我们只用了半天时间(工夫)就把机器修好了。
    Chúng tôi chỉ mất nửa ngày là sửa xong máy.
  • (2) 我没有工夫(时间)跟你们一起去看电影。
    Tôi không có thời gian đi xem phim với các cậu.
  • (3) 有时间(工夫)的话,我一定再来。
    Nếu có thời gian tôi nhất định sẽ lại đến.
  • (4) 做这个菜很费时间(工夫)。
    Làm món này rất tốn thời gian.
  • (5) 坐地铁真快,一会儿工夫(时间)就到了。
    Đi tàu điện ngầm nhanh thật, loáng cái đã tới.

2. Khác biệt thứ nhất: 时间 chỉ được thời điểm

时间 còn chỉ một thời điểm cụ thể, nên đi được với 早、晚:

  • (6) 现在是北京时间(※工夫)八点整。
  • (7) 开车的时间(※工夫)到了,车怎么还不开?
  • (8) 你睡觉的时间(※工夫)太晚了,上班的时间(※工夫)又那么早,现在身体怎么样?
    Bạn ngủ muộn quá, giờ đi làm lại sớm thế, giờ sức khỏe thế nào?

3. Khác biệt thứ hai: cách hỏi độ dài

时间 工夫
多长时间 / 多少时间 多大工夫
很长(短)的时间 很大工夫
很多(少)时间 工夫不大 / 不大的工夫

Điểm đáng chú ý: 多大工夫 tạo cảm giác thời gian không dài lắm. So sánh:

  • (9) A: 你工作多长(多少)时间了? B: 我已经工作两年了。
    — Bạn đi làm bao lâu rồi? — Tôi làm được hai năm rồi.
  • (10) A: 你等了我多大工夫? B: 我等了你不大一会儿工夫。
    — Cậu đợi tớ lâu chưa? — Tớ đợi cậu có một lát thôi.
  • (11) A: 修好这部机器要多长(多少)时间?(hoặc: 修好这部机器要多大工夫?) B: 不大工夫就可以修好了。
    — Sửa xong cái máy này mất bao lâu? — Chẳng mấy chốc là xong.

Vì thế hỏi thâm niên hai năm thì dùng 时间, còn hỏi “đợi có lâu không” thì 工夫 tự nhiên hơn.

4. Khác biệt thứ ba: 工夫 chỉ ngay lúc việc đang diễn ra

工夫 còn chỉ đúng thời điểm sự việc xảy ra, nhấn mạnh trong khoảng thời gian ngắn đó việc đã xong, tương đương ⋯⋯的时候:

  • (12) (hai người vừa đi vừa nói, một người bảo) 我们说话的工夫,已经到家了。
    Mải nói chuyện, thế mà đã về đến nhà rồi.
  • (13) 孩子睡觉的工夫,她把衣服洗好了。
    Lúc con ngủ, cô ấy đã giặt xong quần áo.
  • (14) 我吃饭的工夫,他做完了作业。
    Trong lúc tôi ăn cơm, cậu ấy đã làm xong bài tập.

Nét nghĩa này khiến 工夫 rất giàu sắc thái khẩu ngữ, gợi cảm giác “chỉ trong nháy mắt”.

5. Kho cụm từ riêng của mỗi từ

Chỉ dùng 时间 Chỉ dùng 工夫
工作时间 闲工夫 (thời gian rảnh)
业余时间 下工夫 (bỏ công sức)
利用时间 好大的工夫 (mất bao nhiêu công)
浪费时间 —
长时间的分离 —

Đặc biệt đáng nhớ là 下工夫: nghĩa “bỏ công sức, dụng công”, ví dụ 学汉语一定要下工夫 (Học tiếng Trung nhất định phải bỏ công sức). Đây là cách nói rất hay, không thay bằng 时间 được.

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — nói ※多长工夫. Với 工夫 phải dùng 多大: 多大工夫.

Lỗi 2 — dùng 工夫 cho giờ giấc. ※北京工夫八点 là sai; giờ chuẩn chỉ dùng 时间.

Lỗi 3 — nhầm 工夫 với 功夫. Đây là hai từ đồng âm: 工夫 là thời gian, công sức; còn 功夫 (gōngfu) là võ công, kungfu — 中国功夫. Tuy nhiên ở nghĩa “bỏ công sức” thì cả 下工夫 và 下功夫 đều được chấp nhận.

7. Mở rộng: 一会儿工夫 và các cách nói “chốc lát”

  • 一会儿工夫 — loáng một cái: 一会儿工夫他就回来了。
  • 不大工夫 — chẳng mấy chốc: 不大工夫饭就做好了。
  • 眨眼的工夫 — trong nháy mắt: 眨眼的工夫他就不见了。
  • 没工夫 — không rảnh, khẩu ngữ hơn 没时间: 我今天没工夫,改天吧。

Bốn cách nói này sẽ khiến khẩu ngữ của bạn nghe “Trung” hơn hẳn so với việc chỉ lặp đi lặp lại 时间.

8. Luyện tập khi phân biệt 时间 và 工夫

Điền 时间 hoặc 工夫 (chỗ nào cả hai đều được thì ghi “cả hai”):

  1. 现在是北京______十点整。
  2. 你等了多大______?
  3. 学好一门外语必须下______。
  4. 我没有______参加这个活动。

Đáp án: 1. 时间 – 2. 工夫 – 3. 工夫 – 4. cả hai

Câu hỏi thường gặp

工夫 và 功夫 khác nhau thế nào?

工夫 chỉ thời gian và công sức. 功夫 chỉ võ thuật, bản lĩnh (中国功夫). Riêng nghĩa “bỏ công sức” thì viết 下工夫 hay 下功夫 đều được chấp nhận.

Vì sao 工夫 đi với 大 chứ không đi với 长?

Đây là thói quen kết hợp cố định của tiếng Trung. 工夫 được hình dung như một khối lượng công sức nên dùng 大/小, còn 时间 được hình dung như một đoạn nên dùng 长/短.

没工夫 có lịch sự không?

Đây là cách nói khẩu ngữ, thân mật. Trong tình huống trang trọng nên nói 我没有时间 hoặc lịch sự hơn là 恐怕我抽不出时间.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *