Điểm mấu chốt: 时间 là một đoạn thời gian có điểm bắt đầu và điểm kết thúc. 时候 là một điểm nằm trong đoạn thời gian ấy.
Đây là cặp từ xuất hiện ngay từ trình độ sơ cấp nhưng vẫn gây nhầm lẫn đến tận trung cấp. Bài này giúp bạn phân biệt 时间 và 时候 bằng hình ảnh trực quan nhất.
1. Một đoạn hội thoại làm mẫu
Hãy đọc kỹ đoạn hội thoại sau, chú ý mỗi lần hai từ xuất hiện:
A: 你每天都学习汉语吗?
B: 差不多每天都学习。
A: 你每天学习多少时间?
B: 不一定。工作不太忙的时候,学习的时间就多一些。
A: 你什么时候学习呢?
B: 什么时候都可以学习呀。比如:坐车的时候听听录音,跟中国人谈话的时候练习说汉语。下班以后,可以比较长时间地学习。
A: 你真会挤时间学习啊。你有空的时候,请多帮助我。
B: 行,没问题。今天晚上我有时间,你来我这儿吧。
Dịch: A: Ngày nào bạn cũng học tiếng Trung à? – B: Gần như ngày nào cũng học. – A: Mỗi ngày bạn học bao lâu? – B: Không nhất định. Lúc công việc không bận lắm thì thời gian học nhiều hơn một chút. – A: Vậy bạn học vào lúc nào? – B: Lúc nào cũng học được mà. Ví dụ lúc ngồi xe thì nghe băng, lúc nói chuyện với người Trung Quốc thì luyện nói. Sau giờ làm thì có thể học lâu hơn. – A: Bạn thật biết tranh thủ thời gian. Lúc nào rảnh giúp mình nhiều nhé. – B: Được thôi. Tối nay mình có thời gian, bạn qua chỗ mình đi.
2. Rút ra quy luật
时间 có thể đo bằng số lượng: 多少时间、没有时间、很长时间… Nó là một đoạn có điểm đầu và điểm cuối.
时候 là một điểm trên đoạn ấy: 什么时候、这时候、那时候、⋯⋯的时候.
Hình dung: 时间 là đoạn thẳng, còn 时候 là điểm nằm trên đoạn thẳng đó.
3. Trường hợp 时间 cũng chỉ một thời điểm
时间 còn dùng để chỉ một thời điểm cụ thể — đây là ngoại lệ cần nhớ:
- (1) 开车的时间到了。
Đến giờ xe chạy rồi. - (2) 现在是北京时间六点整。
Bây giờ là 6 giờ đúng giờ Bắc Kinh. - (3) 时间到了,下课吧。
Hết giờ rồi, tan học thôi.
Nhận xét: khi 时间 chỉ thời điểm, nó thường mang nghĩa “giờ giấc quy định”, đi với 到了 hoặc chỉ giờ chuẩn.
4. Bảng đối chiếu khi phân biệt 时间 và 时候
| Câu hỏi / cấu trúc | Dùng từ nào | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hỏi độ dài | 时间 | 多少时间?多长时间? |
| Hỏi thời điểm | 时候 | 什么时候? |
| Có / không có | 时间 | 有时间、没有时间 |
| Khi ⋯ | 时候 | 吃饭的时候 |
| Lúc đó | 时候 | 那时候、这时候 |
| Giờ chuẩn | 时间 | 北京时间 |
| Tiết kiệm / lãng phí | 时间 | 节约时间、浪费时间 |
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — nói ※什么时间 để hỏi lúc nào. Câu chuẩn là 什么时候. (Cụm 什么时间 vẫn tồn tại nhưng dùng khi hỏi mốc giờ chính xác trong lịch trình, ví dụ 会议什么时间开始 — nghe rất trang trọng, hành chính.)
Lỗi 2 — nói ※我没有时候. “Không có thời gian” phải là 我没有时间.
Lỗi 3 — nói ※吃饭的时间我不说话. Muốn nói “lúc ăn cơm” phải dùng 吃饭的时候. Câu với 时间 lại thành “thời gian ăn cơm”, nghĩa khác hẳn.
Lỗi 4 — quên chữ 的 trong cấu trúc ⋯的时候. Đây là kết cấu bắt buộc: 我来的时候、下雨的时候、小的时候.
6. Mở rộng: cấu trúc ⋯⋯的时候
Đây là một trong những cấu trúc năng suất nhất tiếng Trung, tương đương “khi/lúc” trong tiếng Việt:
- 我小的时候很喜欢画画儿。(Hồi bé tôi rất thích vẽ.)
- 你来的时候给我打个电话。(Lúc đến thì gọi cho tôi.)
- 下雨的时候,路上人很少。(Lúc trời mưa, trên đường ít người.)
- 什么时候都可以。(Lúc nào cũng được.)
Lưu ý mở rộng: ⋯⋯的时候 nói về một điểm hoặc một quãng đang diễn ra, còn ⋯⋯以后 nói về sau khi việc đó kết thúc. So sánh: 吃饭的时候别说话 (đang ăn thì đừng nói) và 吃饭以后我们去散步 (ăn xong ta đi dạo).
7. Mở rộng: các cách nói thời điểm hay dùng
Quanh chữ 时候 có cả một nhóm cách nói rất thông dụng trong khẩu ngữ:
- 到时候 — đến lúc đó: 到时候我给你打电话。
- 有时候 — có lúc, đôi khi: 有时候我也会想家。
- 那时候 — hồi đó: 那时候我还在上小学。
- 什么时候都 — lúc nào cũng: 什么时候都可以来找我。
- 正是时候 — đúng lúc: 你来得正是时候。
Còn quanh chữ 时间 là nhóm cách nói về việc sử dụng thời gian:
- 抓紧时间 — tranh thủ thời gian
- 节约时间 — tiết kiệm thời gian
- 浪费时间 — lãng phí thời gian
- 挤时间 — vắt ra thời gian, cố sắp xếp thời gian
- 时间不早了 — muộn rồi (câu cửa miệng khi cáo từ)
Nhận ra chưa? Hễ nói về lượng thời gian và cách dùng nó thì luôn là 时间; hễ nói về lúc nào thì luôn là 时候.
8. Luyện tập
Điền 时间 hoặc 时候:
- 你每天工作多长______?
- 你什么______有空?
- 我上大学的______住在宿舍。
- 对不起,我今天没有______。
- 开会的______到了,大家进去吧。
Đáp án: 1. 时间 – 2. 时候 – 3. 时候 – 4. 时间 – 5. 时间
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
什么时间 có sai không?
Không sai nhưng khác sắc thái. 什么时候 là câu hỏi thông dụng hằng ngày. 什么时间 nghe trang trọng, hành chính, dùng khi hỏi mốc giờ chính xác trong lịch trình.
Vì sao câu 5 dùng 时间 mà không dùng 时候?
Vì đây là nghĩa “giờ quy định đã đến”, một cách dùng đặc biệt của 时间 trong cụm 时间到了. Nói ※开会的时候到了 nghe không tự nhiên.
那时候 và 那个时间 khác nhau thế nào?
那时候 là “lúc đó, hồi đó” — rất thông dụng khi kể chuyện. 那个时间 là “khoảng thời gian đó”, nhấn mạnh một quãng cụ thể trong lịch trình.
