Phân biệt 左右, 前后 và 上下 trong tiếng Trung

Điểm mấu chốt: không được nói ※中秋节左右商店里卖月饼。

Ba từ 左右、前后、上下 đều biểu thị số lượng áng chừng, nhưng phạm vi sử dụng khác nhau rõ rệt. Bài này giúp bạn phân biệt 左右, 前后 và 上下 qua một bảng duy nhất.

1. Bảng phạm vi sử dụng

Loại Gốc 左右 前后 上下
A. Thời điểm (cụm số lượng) 五点钟 ✔ 五点钟左右 ✔ 五点钟前后 ✘
B. Thời điểm (danh từ) 中秋节 ✘ ✔ 中秋节前后 ✘
C. Độ dài thời gian 五天 ✔ 五天左右 ✘ ✘
D. Tuổi / cân nặng / chiều cao 五十岁, 七十公斤, 一米七 ✔ 五十岁左右 ✘ ✔ 五十岁上下

2. Đọc bảng

左右 là từ có phạm vi rộng nhất: dùng được với thời điểm dạng số, với độ dài thời gian, với tuổi tác, cân nặng, chiều cao. Nếu phân vân, chọn 左右 gần như luôn an toàn — trừ khi gốc là một danh từ chỉ ngày lễ.

前后 chỉ dùng với thời điểm, nhưng bù lại nó là từ duy nhất đi được với danh từ chỉ ngày lễ, sự kiện: 春节前后、中秋节前后、国庆节前后、考试前后.

上下 hẹp nhất, chỉ dùng với các đại lượng đo được về con người: tuổi tác, cân nặng, chiều cao. Nó mang màu khẩu ngữ và thường dùng khi ước đoán về người: 他四十岁上下.

3. Vì sao ※中秋节左右 sai?

Vì 左右 vốn nghĩa “bên trái bên phải”, nó cần một trục số để định vị — tức phải có con số. 中秋节 là một danh từ, không phải con số, nên không đặt được lên trục ấy.

Ngược lại, 前后 nghĩa “trước sau”, hợp với một sự kiện trên dòng thời gian, nên 中秋节前后 (quanh dịp Trung thu) hoàn toàn tự nhiên.

4. Vì sao ※五天前后 sai?

Vì 五天 là một độ dài chứ không phải một mốc. 前后 cần một mốc để nói “trước mốc đó và sau mốc đó”. Muốn nói “khoảng năm ngày” phải dùng 五天左右.

Lưu ý phân biệt: 五号前后 (quanh mùng 5) là mốc → dùng được 前后. Còn 五天左右 (khoảng năm ngày) là độ dài → chỉ dùng 左右.

5. Ví dụ tổng hợp khi phân biệt 左右, 前后 và 上下

  • 我六点左右到,你等我一下。(Tôi tới khoảng 6 giờ, đợi tôi nhé.)
  • 春节前后,票特别难买。(Quanh dịp Tết, vé rất khó mua.)
  • 这个工程需要三个月左右。(Công trình này cần khoảng ba tháng.)
  • 那位老先生七十岁上下。(Cụ ông ấy khoảng bảy mươi tuổi.)
  • 他身高一米八左右,体重八十公斤上下。(Anh ấy cao khoảng một mét tám, nặng khoảng tám mươi ký.)

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 左右 với ngày lễ. ※春节左右 sai; phải là 春节前后.

Lỗi 2 — dùng 前后 với độ dài thời gian. ※两个小时前后 sai; phải là 两个小时左右.

Lỗi 3 — dùng 上下 với thời gian. ※五点钟上下 sai; 上下 chỉ dùng với tuổi, cân nặng, chiều cao.

Lỗi 4 — đặt sai vị trí. Cả ba từ đều đứng sau cụm số lượng, không đứng trước. ※左右五点钟 là sai.

7. Mở rộng: các cách nói ước lượng khác

  • 大约 / 大概 / 差不多 — đứng trước cụm số lượng: 大约五十个人、差不多三个小时.
  • 来 / 把 — chèn vào giữa cụm: 十来个人、百把人 (xem bài riêng về 把, 来, 左右).
  • 多 — hơn một chút: 三十多个.
  • 不到 — chưa tới: 不到二十岁.
  • ⋯以上 / ⋯以下 — trên/dưới: 三十岁以上、五十公斤以下.

Có thể kết hợp: 大约五十个人左右 vẫn được chấp nhận trong khẩu ngữ, dù về lý thuyết là thừa.

8. Mở rộng: 前后 còn có nghĩa khác

Ngoài nghĩa “khoảng, quanh dịp”, 前后 còn hai nét nghĩa nữa mà bạn sẽ gặp:

  • Từ đầu đến cuối, tổng cộng: 这项工程前后花了三年时间。(Công trình này trước sau mất ba năm.)
  • Phía trước và phía sau (không gian): 房子前后都种着树。(Trước sau nhà đều trồng cây.)

Tương tự, 左右 ngoài nghĩa “khoảng” còn có nghĩa không gian (bên trái bên phải) và nghĩa động từ “chi phối, tác động”: 这件事不是我能左右的。(Việc này không phải tôi chi phối được.)

9. Mở rộng: 上下 trong các nghĩa khác

  • Trên dưới, cấp trên cấp dưới: 全公司上下都很努力。(Trên dưới cả công ty đều rất nỗ lực.)
  • 不相上下 — kẻ tám lạng người nửa cân: 他们俩的水平不相上下。
  • 上上下下 — khắp trên dưới: 他把房间上上下下打扫了一遍。

Như vậy cả ba từ đều là từ ghép chỉ phương vị, chỉ khi đứng sau cụm số lượng chúng mới mang nghĩa ước lượng. Nhận ra vị trí là nhận ra nghĩa.

10. Luyện tập

Điền 左右、前后 hoặc 上下:

  1. 春节______街上最热闹。
  2. 你七点钟______再来吧。
  3. 你过一个小时______再来吧。
  4. 他大概四十岁______吧。

Đáp án: 1. 前后 – 2. 左右/前后 – 3. 左右 – 4. 左右/上下

Câu hỏi thường gặp

五点钟左右 và 五点钟前后 có khác nhau không?

Gần như tương đương. 左右 nhấn mạnh sai số hai chiều quanh mốc, 前后 gợi cảm giác “trước đó một chút hoặc sau đó một chút”. Cả hai đều tự nhiên.

上下 và 左右 khi nói tuổi khác nhau ra sao?

Cả hai đều dùng được. 上下 mang màu khẩu ngữ và thường dùng khi đoán tuổi người khác qua vẻ ngoài, còn 左右 trung tính hơn.

Có thể nói 考试前后 không?

Được. 考试 là một sự kiện có mốc thời gian nên đi với 前后 rất tự nhiên: 考试前后大家都很紧张.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *