Điểm mấu chốt: 再 vừa có thể biểu thị lặp lại một việc, vừa có thể biểu thị trì hoãn một việc sang thời điểm khác.
Người học thường chỉ được dạy nghĩa thứ nhất: 再 là “lại, thêm lần nữa”. Nhưng trong hội thoại hằng ngày, nghĩa “để lát nữa hẵng, để mai hẵng” xuất hiện còn dày đặc hơn. Bài này giúp bạn phân biệt 再 lặp lại và 再 trì hoãn chỉ bằng một câu hỏi duy nhất.
1. Hai câu mở đầu của sách
- (1) 今天去了一次，明天再去一次。
Hôm nay đã đi một lần rồi, mai đi thêm một lần nữa. - (2) 今天没有时间了，明天再去吧。
Hôm nay không còn thời gian nữa, để mai hẵng đi.
Hai câu chỉ khác nhau phần đuôi, nhưng ý nghĩa lệch hẳn. Câu (1): hôm nay đã đi rồi, ngày mai đi lần thứ hai — 再 là lặp lại. Câu (2): vốn định đi hôm nay nhưng không kịp, nên dời sang mai — 再 là trì hoãn (推迟 tuīchí).
2. Câu hỏi vàng để nhận diện
Trước một câu có 再, bạn chỉ cần tự hỏi: “Việc này hôm nay đã xảy ra chưa?”
- Đã xảy ra rồi, giờ làm thêm → 再 = lặp lại. Câu thường có 一次、一遍、一个 hoặc số lượng đi kèm.
- Chưa xảy ra, bị dời lại → 再 = trì hoãn. Câu thường có từ phủ định ở vế trước (没有时间、来不及、没买到) và mốc thời gian ở vế sau.
Đây là lý do người ta hay nói vế trước của câu trì hoãn quan trọng hơn cả chữ 再. Vế trước nêu lý do vì sao không làm được bây giờ, vế sau mới dời việc đi.
3. Công thức của 再 trì hoãn
Sách cho một công thức rất gọn:
什么时候 + 再 (trì hoãn) + 动词 — mốc thời gian + 再 + động từ.
Điểm mấu chốt: trước 再 mang nghĩa trì hoãn gần như luôn có một từ chỉ thời gian, cho người nghe biết việc bị dời tới bao giờ. Xem hai đoạn hội thoại của sách:
- (3) A: 电影票没买到，怎么办？
B: 没关系，今天不看了，明天再看吧。
A: Không mua được vé phim, làm sao đây? — B: Không sao, hôm nay không xem nữa, để mai hẵng xem. - (4) A: 时间不早了，我该回去了。
B: 别着急。外面正在下雨，等雨停了以后再回去吧。
A: Muộn rồi, tôi phải về đây. — B: Đừng vội. Ngoài trời đang mưa, đợi tạnh mưa rồi hẵng về.
Chú ý câu (4): mốc thời gian không nhất thiết là 明天、下午 mà có thể là cả một mệnh đề — 等雨停了以后. Cấu trúc “等……以后再……” là mẫu câu trì hoãn thông dụng bậc nhất.
4. Mấy dấu hiệu đi kèm
Ngoài mốc thời gian, câu 再 trì hoãn còn hay mang thêm hai thứ:
- Ngữ khí từ 吧 ở cuối câu — vì trì hoãn thường là một lời đề nghị, thương lượng: 明天再说吧、以后再谈吧。
- 不……了 ở vế trước — tuyên bố tạm bỏ việc lúc này: 今天不看了、这件事先不办了。
Ngược lại, câu 再 lặp lại hay đi với số lượng cụ thể: 再来一杯、再听一遍、再等五分钟、再买两斤.
5. Bảng tổng kết: phân biệt 再 lặp lại và 再 trì hoãn
| Tiêu chí | 再 lặp lại | 再 trì hoãn |
|---|---|---|
| Việc đã xảy ra chưa | đã xảy ra ít nhất một lần | chưa xảy ra |
| Trước 再 có mốc thời gian | không bắt buộc | gần như bắt buộc |
| Sau động từ có số lượng | ✔ 一次、一遍 | ✘ thường không có |
| Vế trước nêu lý do cản trở | ✘ | ✔ 没时间、来不及 |
| Hay có 吧 cuối câu | ✘ | ✔ |
| Dịch tiếng Việt | lại, thêm lần nữa | để … hẵng, để … rồi hãy |
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — quên mốc thời gian. ※我现在没空，再打电话给你。Câu này lơ lửng, người nghe không biết bao giờ bạn gọi. Phải nói 我现在没空，晚上再打电话给你.
Lỗi 2 — dùng 又 thay cho 再. ※明天又去一次。Việc lặp lại thuộc về tương lai thì phải dùng 再; 又 chỉ dùng cho việc đã xảy ra: 他昨天来了，今天又来了.
Lỗi 3 — đặt 再 sai vị trí. 再 là phó từ, luôn đứng trước động từ, không đứng đầu câu như “rồi hãy” trong tiếng Việt. ※再明天说吧 là sai, phải là 明天再说吧.
Lỗi 4 — nói 再 với việc đã hoàn thành. Vì mang nghĩa tương lai nên 再 rất kỵ 了 chỉ hoàn thành. ※我再去了 là câu sai; muốn nói đã đi thêm lần nữa thì dùng 又去了一次.
7. Mở rộng: những cách nói trì hoãn thông dụng
Nắm được 再 trì hoãn rồi, bạn nên học luôn mấy cụm cố định dùng hằng ngày, người Trung Quốc nói suốt:
- 以后再说吧。Chuyện đó để sau hẵng bàn. — cách từ chối lịch sự rất hay gặp.
- 等一会儿再说。Đợi lát nữa hẵng nói.
- 吃完饭再走吧。Ăn cơm xong rồi hãy đi.
- 你先休息，休息好了再工作。Anh nghỉ đã, nghỉ khoẻ rồi hãy làm.
- 这事儿改天再办。Việc này hôm khác làm.
Để ý mẫu 先……再……: nêu thứ tự trước sau, cũng chính là một biến thể của nghĩa trì hoãn — làm xong việc A rồi mới tới việc B. Ví dụ: 先做作业，再看电视。Làm bài xong đã, rồi hãy xem tivi. Mẫu này gần với cách dùng 就 và 才 ở chỗ đều nói về trình tự thời gian, nhưng 先……再…… trung tính, không kèm đánh giá sớm muộn.
8. Luyện tập
Dùng 再 mang nghĩa trì hoãn để hoàn thành các câu sau:
- 老师：明天考试。
学生：我们来不及准备，能不能____？ - A: 你马上就来吧。
B: 我现在没空，____，可以吗？ - A: 我明天去看你，你在家吗？
B: 明天我不在家，后天在家。你____吧。
Đáp án gợi ý: (1) 下星期再考 / 过几天再考。(2) 下午再去 / 等一会儿再去。(3) 后天再来。
Bạn tự kiểm tra thêm: trong ba câu trên, câu nào cũng có một mốc thời gian đứng trước 再 — đó chính là dấu hiệu nhận diện đã nói ở mục 3.
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết 再 trong câu là “lặp lại” hay “trì hoãn”?
Hỏi một câu: việc đó hôm nay đã xảy ra chưa. Nếu đã xảy ra rồi mà còn định làm thêm lần nữa thì 再 là lặp lại (今天去了一次，明天再去一次). Nếu hôm nay chưa làm được, dời sang lúc khác thì 再 là trì hoãn (今天没时间，明天再去吧).
再 trì hoãn có bắt buộc phải có từ chỉ thời gian đứng trước không?
Gần như bắt buộc. Cấu trúc là “thời điểm + 再 + động từ”, vì người nghe cần biết việc bị dời tới lúc nào: 明天再说、下课以后再问、等雨停了以后再回去. Không có mốc thời gian thì câu lơ lửng, người nghe không hiểu hoãn tới bao giờ.
再 và 又 khác nhau ra sao?
再 dùng cho việc lặp lại chưa xảy ra (thuộc tương lai): 明天再来一次. 又 dùng cho việc lặp lại đã xảy ra rồi (thuộc quá khứ): 他昨天来了，今天又来了. Đây là lỗi rất phổ biến của người Việt.
