Phân biệt 是四倍 và 多三倍: cách nói bội số trong tiếng Trung

Điểm mấu chốt: không được nói ※我们学校有二千人,他们学校有八千人,他们学校的人数比我们学校多四倍; cũng không nói ※⋯我们学校的人数比他们学校少三倍。

Bội số là chỗ mà cả người bản xứ đôi khi cũng nhầm. Bài này trình bày cách nói bội số 倍 trong tiếng Trung bằng một công thức duy nhất.

1. Công thức cốt lõi

A 是 B 的 x 倍 = A 比 B 多 (x−1) 倍

是四倍 = 多三倍 ; 增加了三倍 = 增加到四倍

2. Ví dụ cụ thể

我们学校:二千人   /   他们学校:八千人

  • (1) 他们学校的人数是我们学校的四倍。
    Phép tính: 8000 ÷ 2000 = 4
    Số người trường họ gấp bốn lần trường ta.
  • (2) 他们学校的人数比我们学校多三倍。
    Phép tính: (8000 − 2000) ÷ 2000 = 3
    Số người trường họ nhiều hơn trường ta ba lần.

Điểm mấu chốt: 是⋯倍 tính trên toàn bộ, còn 多⋯倍 tính trên phần chênh lệch. Vì thế hai con số luôn lệch nhau đúng 1.

3. Áp dụng công thức

  • 中国的人口是美国的五倍 = 中国的人口比美国多四倍
  • 我们班男生是女生的三倍 = 我们班男生比女生多两倍
  • 他的工资是我的两倍 = 他的工资比我多一倍

Chú ý cụm cuối: 多一倍 nghĩa là gấp đôi, tức nhiều hơn 100%. Người học rất hay hiểu nhầm 多一倍 là “nhiều hơn một chút”.

4. Vì sao không nói “少三倍”?

Đây là quy tắc quan trọng: 倍 chỉ dùng để nói tăng, không dùng để nói giảm. Câu ※我们学校的人数比他们学校少三倍 là vô nghĩa — giảm ba lần thì còn âm.

Muốn nói ít hơn, tiếng Trung dùng phân số:

  • (3) 我们学校的人数是他们学校的四分之一。
    Số người trường ta bằng một phần tư trường họ.

Cách đọc phân số: mẫu số đọc trước, rồi 分之, rồi tử số. 四分之一 = 1/4, 三分之二 = 2/3, 百分之五十 = 50%.

5. Cặp 增加了 và 增加到

Cách nói Ý nghĩa Từ 2000 lên 8000
增加了 x 倍 Tăng thêm x lần (tính phần chênh) 增加了三倍
增加到 x 倍 Tăng lên tới x lần (tính tổng) 增加到四倍

Chỉ khác một chữ 了 / 到 mà lệch nhau một đơn vị. Quy tắc chung của tiếng Trung: 了 chỉ phần tăng thêm, 到 chỉ kết quả cuối cùng. Điều này cũng đúng với 减少了 / 减少到, 提高了 / 提高到.

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dịch “gấp bốn lần” thành 多四倍. Gấp bốn lần là 是⋯的四倍, còn 多四倍 là gấp năm lần.

Lỗi 2 — dùng 倍 để nói giảm. ※少两倍 sai; phải dùng phân số: 是⋯的三分之一.

Lỗi 3 — quên chữ 的 trong 是⋯的⋯倍. ※他的人数是我们四倍 thiếu 的; phải là 是我们的四倍.

Lỗi 4 — nhầm 增加了一倍 với “tăng một chút”. Nó nghĩa là tăng gấp đôi.

7. Mở rộng: các cách nói tỉ lệ khác

  • 百分之⋯ — phần trăm: 增长了百分之十 (tăng 10%).
  • 翻一番 — tăng gấp đôi (thành ngữ kinh tế): 产值翻了一番.
  • 成倍增长 — tăng theo cấp số nhân.
  • 相当于 — tương đương với: 这笔钱相当于我三个月的工资.
  • 只有⋯的一半 — chỉ bằng một nửa: 他的收入只有我的一半.

Trong đó 翻一番 rất hay gặp trong tin tức kinh tế và cũng hay bị hiểu nhầm: 翻一番 là gấp đôi, 翻两番 là gấp bốn (chứ không phải gấp ba).

8. Mở rộng: đọc phân số và phần trăm

Vì 倍 không dùng để nói giảm, bạn bắt buộc phải thạo phân số. Quy tắc đọc: mẫu số + 分之 + tử số.

  • 1/2 — 二分之一 (hoặc 一半)
  • 1/3 — 三分之一
  • 2/3 — 三分之二
  • 3/4 — 四分之三
  • 50% — 百分之五十
  • 0,5 — 零点五

Các động từ hay đi cùng: 减少了三分之一 (giảm 1/3), 只占百分之十 (chỉ chiếm 10%), 提高了百分之二十 (nâng lên 20%).

9. Mở rộng: cụm 一倍 dễ hiểu nhầm

Ba cách nói sau đều nghĩa “gấp đôi”, đáng học thuộc cả cụm:

  • 是原来的两倍
  • 比原来多一倍
  • 增加了一倍 (= 翻了一番)

Ngược lại, “giảm một nửa” là 减少了一半 hoặc 减少了百分之五十 — tuyệt đối không nói ※减少了一倍.

10. Luyện tập khi cách nói bội số 倍 trong tiếng Trung

我们厂生产9000辆自行车。他们厂生产3000辆自行车。

  1. 我们厂生产的自行车是他们厂的______。
  2. 他们厂生产的自行车是我们厂的______。
  3. 我们厂生产的自行车比他们厂多______。
  4. 他们厂生产的自行车比我们厂少______。

Đáp án: 1. 三倍 (9000÷3000=3) – 2. 三分之一 – 3. 两倍 ((9000−3000)÷3000=2) – 4. Không dùng 倍 được; phải nói 少三分之二 hoặc 只有我们厂的三分之一.

Câu hỏi thường gặp

是三倍 và 多三倍 khác nhau bao nhiêu?

是三倍 là gấp ba (300%). 多三倍 là nhiều hơn ba lần, tức gấp bốn (400%). Luôn lệch nhau đúng một đơn vị.

Vì sao không nói 少两倍?

Vì 倍 chỉ dùng cho sự tăng lên. Muốn nói giảm phải dùng phân số hoặc phần trăm: 减少了三分之二, 减少了百分之六十.

翻两番 là gấp mấy?

Là gấp bốn lần. 翻一番 gấp đôi, 翻两番 gấp bốn, 翻三番 gấp tám — mỗi lần 翻 là nhân đôi.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *