Phân biệt 一张画 và 一幅画: hai lượng từ cho tranh trong tiếng Trung

Điểm mấu chốt: Tranh không vẽ trên giấy, hoặc vẽ trên giấy nhưng đã qua trang trí (bồi biểu, lồng khung) đều nói là 一幅画.

Ở giai đoạn sơ cấp, người học được dạy rằng 张 là lượng từ của giấy, nên thường mặc định mọi bức tranh đều là 一张画. Nhưng người Trung Quốc lại nói 墙上挂着一幅画. Bài viết dưới đây phân tích cách phân biệt 一张画 và 一幅画 qua hai tiêu chí: chất liệu và mức độ trang trọng.

1. 张 — lượng từ của giấy

张 vốn là lượng từ dành cho giấy. Bức tranh nào vẽ trên giấy thì gọi là 一张画. Đây là cách nói trung tính, mộc mạc, nói về một tờ giấy có hình vẽ trên đó — tranh trẻ con vẽ, tranh dán tường, tranh in.

2. 幅 — chất liệu vải và tính nghệ thuật

幅 khi làm lượng từ còn liên quan tới các loại vải vóc — 布 (vải), 丝绸 (lụa), 呢绒 (dạ, len). Một bức tranh giấy sau khi được bồi biểu bằng lụa (装裱 zhuāngbiǎo) hoặc lồng vào khung kính (镜框 jìngkuàng) thì trở thành một tác phẩm nghệ thuật tao nhã, tinh xảo — lúc ấy ta gọi là 一幅画.

Ngoài ra, mọi bức tranh không vẽ trên giấy đều dùng lượng từ 幅:

• (1) 那幅油画是谁的作品?
  Bức tranh sơn dầu kia là tác phẩm của ai?
• (2) 这是一幅木版画。
  Đây là một bức tranh khắc gỗ.
• (3) 你看，这幅画是用贝壳(bèiké)拼制成的。
  Bạn xem, bức tranh này ghép bằng vỏ sò đấy.
• (4) 墙上画了一幅大大的宣传画。
  Trên tường vẽ một bức tranh cổ động thật lớn.

3. Sự phối hợp với động từ

Đáng chú ý là 一张画 và 一幅画 kết hợp với động từ cũng không giống nhau. So sánh ba nhóm câu:

• (1) a. 墙上贴着一张画。 Trên tường dán một bức tranh.
  b. 墙上挂着一幅画。 Trên tường treo một bức tranh.
  c. 墙上画着一幅画。 Trên tường vẽ một bức tranh.
• (2) a. 他画了一张画。 Anh ấy vẽ một bức tranh.
  b. 他画了一幅画。 Anh ấy vẽ một bức tranh (mang tính tác phẩm).
  c. 他制作了一幅画。 Anh ấy làm ra một bức tranh.
• (3) a. 这首诗像一幅画那样美丽动人。 Bài thơ này đẹp và lay động như một bức tranh.
  b. ※这首诗像一张画那样美丽动人。

Từ ba nhóm câu trên có thể rút ra ba quy luật. Thứ nhất, 贴 (dán) đi với 张 vì dán thì phải là tờ giấy; 挂 (treo) đi với 幅 vì treo được nghĩa là đã có khung hoặc trục cuốn. Thứ hai, 画在墙上 thì đương nhiên không phải giấy nên dùng 幅. Thứ ba, khi tranh được dùng làm hình ảnh so sánh cho cái đẹp — như câu (3) — thì bắt buộc dùng 幅, vì đó là hình dung về tác phẩm nghệ thuật chứ không phải về tờ giấy.

Tương tự, một tấm ảnh sau khi được trang trí, lồng khung, ta cũng có thể nói 一幅照片 thay cho 一张照片.

4. Bảng tổng kết khi phân biệt 一张画 và 一幅画

Trường hợp	张	幅
Tranh vẽ trên giấy, chưa đóng khung	✔	✔
Tranh đã bồi biểu / lồng khung	✘	✔
Tranh sơn dầu, khắc gỗ, ghép vỏ sò	✘	✔
Tranh vẽ thẳng lên tường	✘	✔
贴 dán	✔	✘
挂 treo	✘	✔
Dùng để ví von cái đẹp	✘	✔

5. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — Dùng 张 cho mọi bức tranh. ※墙上挂着一张油画。 Tranh sơn dầu có khung, phải nói 一幅油画.

Lỗi 2 — Dùng 幅 cho tranh dán tạm. Nếu chỉ là tờ tranh dán lên tường bằng băng dính thì 一张画 mới đúng sắc thái.

Lỗi 3 — Nhầm 幅 với 副. Hai chữ đồng âm fù nhưng 副 là lượng từ của bộ đôi: 一副眼镜 (cặp kính), 一副手套 (đôi găng), 一副对联 (đôi câu đối). Viết ※一副画 là sai chữ.

Lỗi 4 — Quên rằng 幅 dùng cả cho chữ thư pháp. Một bức thư pháp treo tường là 一幅字, không nói ※一张字.

6. Mở rộng: 张 và 幅 trong các cụm thường gặp

张 dùng cho vật mỏng phẳng hoặc có mặt phẳng: 一张纸 (tờ giấy), 一张票 (tấm vé), 一张地图 (tấm bản đồ), 一张报纸 (tờ báo), 一张桌子 (cái bàn), 一张床 (cái giường), 一张脸 (khuôn mặt), 一张嘴 (cái miệng), 一张卡 (tấm thẻ), 一张光盘 (chiếc đĩa).

幅 gần như chỉ dùng cho tác phẩm thị giác mang tính nghệ thuật: 一幅画 (bức tranh), 一幅字 (bức thư pháp), 一幅地图 (tấm bản đồ lớn treo tường), 一幅对联 (bức câu đối), 一幅刺绣 (bức thêu), 一幅壁画 (bức bích hoạ). Trong văn học, 幅 còn dùng cho cảnh tượng: 一幅美丽的画面 (một khung cảnh đẹp), 一幅动人的景象 (một cảnh tượng lay động).

Có thể quy về một tiêu chí gọn: hễ bức tranh ấy có thể treo lên một cách trang trọng thì dùng 幅; hễ nó chỉ là tờ giấy có hình thì dùng 张.

7. Luyện tập

Điền 张 hoặc 幅 vào chỗ trống:

1. 请给我一______纸，我要画画儿。
2. 客厅里挂着一______中国山水画。
3. 那______木版画是明代的作品。
4. 孩子在墙上贴了一______自己画的画。
5. 桂林的风景就像一______美丽的画。
6. 他送给我一______字，上面写着“天道酬勤”。

Đáp án: (1) 张 — tờ giấy. (2) 幅 — treo, đã bồi biểu. (3) 幅 — tranh khắc gỗ, không vẽ trên giấy. (4) 张 — dán, tranh giấy. (5) 幅 — dùng để ví von cái đẹp. (6) 幅 — bức thư pháp.