Phân biệt 遍 và 次 trong tiếng Trung: hai lượng từ động tác dễ nhầm

Điểm mấu chốt: 遍 nhấn mạnh toàn bộ quá trình của động tác từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc — tức là sự lặp lại của nội dung. 次 chỉ nói tới sự lặp lại của động tác, không liên quan gì tới nội dung.

Cả hai đều là lượng từ động tác (动量词), đều đứng sau động từ và có số từ ở trước: 看三次 / 看三遍. Vì tiếng Việt dịch cả hai thành “lần”, người học rất khó phân biệt 遍 và 次. Bài viết dưới đây tách bạch hai từ bằng tiêu chí “có tính tới nội dung hay không”.

1. Cặp câu kinh điển của sách

  • (1) 我看过三次中国电影。
    Tôi từng ba lần đi xem phim Trung Quốc.
  • (2) 这个电影我看过三遍。
    Bộ phim này tôi đã xem ba lượt.

Câu (1) nói tôi có ba lần trải nghiệm xem phim Trung Quốc. “三次” hoàn toàn có thể là ba bộ phim khác nhau — nội dung không quan trọng, cái được đếm là số lần xảy ra sự việc.

Câu (2) nói cùng một bộ phim, tôi lặp lại việc xem nó ba lượt. “三遍” nghĩa là ba lần cùng một nội dung, mỗi lần đều từ cảnh đầu tới cảnh cuối.

2. Tiêu chí quyết định: trọn vẹn từ đầu đến cuối

遍 luôn hàm ý “trọn một vòng”. Nếu bạn đọc dở nửa bài rồi bỏ, bạn không thể nói 读了一遍. Ngược lại 次 chỉ đánh dấu một lần hành động diễn ra, dài ngắn thế nào cũng được.

  • (3) 这篇课文请你从头到尾读一遍。
    Bài khoá này em hãy đọc một lượt từ đầu đến cuối.
  • (4) 我今天读了三次课文,每次只读了一段。
    Hôm nay tôi đọc bài khoá ba lần, mỗi lần chỉ đọc một đoạn.

Câu (4) không thể thay 次 bằng 遍, vì mỗi lần chỉ đọc một đoạn, chưa hề đi hết nội dung.

3. Động từ nào đi được với 遍?

遍 chỉ đi với những động từ mà tân ngữ của nó là một chỉnh thể có nội dung, có điểm đầu điểm cuối: 看 (xem), 读 (đọc), 念 (đọc to), 听 (nghe), 写 (viết), 抄 (chép), 唱 (hát), 说 (nói), 讲 (kể), 翻译 (dịch), 检查 (kiểm tra).

  • (5) 这首歌我唱了两遍。
    Bài hát này tôi đã hát hai lượt.
  • (6) 请你把这段话翻译一遍。
    Em hãy dịch đoạn văn này một lượt.

Còn những động từ chỉ hành động “điểm”, không có nội dung trải dài — 去、来、到、打电话、见面、吃饭、开会、参加 — thì bắt buộc dùng 次:

  • (7) 我去过两次北京。
    Tôi từng đi Bắc Kinh hai lần.
  • (8) 今天我给他打了五次电话。
    Hôm nay tôi gọi cho anh ấy năm lần.

4. Vị trí của tân ngữ

Khi tân ngữ là sự vật, lượng từ động tác thường đứng trước tân ngữ: 看了三遍电影、去了两次北京. Khi tân ngữ là đại từ chỉ người, lượng từ phải đứng sau: 我找过他两次 (không nói ※我找过两次他). Còn khi muốn nhấn mạnh nội dung được lặp, ta đưa tân ngữ lên đầu câu như câu (2): 这个电影我看过三遍.

5. Bảng tổng kết khi phân biệt 遍 và 次

Tiêu chí 遍 次
Đếm cái gì Lặp lại nội dung Lặp lại động tác
Bắt buộc trọn vẹn đầu–cuối ✔ ✘
Nội dung mỗi lần có giống nhau không Giống nhau Không nhất thiết
看三___中国电影 (ba phim khác nhau) ✘ ✔ 次
这个电影看三___ (cùng một phim) ✔ 遍 ✔ 次 (nhưng nhạt nghĩa hơn)
去北京三___ ✘ ✔ 次
Đi với 从头到尾 ✔ ✘

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — Dùng 遍 cho động từ di chuyển. ※我去过三遍中国。 Đi Trung Quốc không có “nội dung từ đầu đến cuối” để lặp lại, phải sửa thành 我去过三次中国。

Lỗi 2 — Dùng 次 khi thầy cô yêu cầu đọc trọn bài. Nghe câu 请再读一次 người bản ngữ vẫn hiểu, nhưng câu chuẩn trong lớp học là 请再读一遍, vì yêu cầu là đọc lại trọn vẹn bài khoá.

Lỗi 3 — Đặt lượng từ sai chỗ với đại từ. ※我见过两次他。 Phải nói 我见过他两次。

Lỗi 4 — Nhầm 遍 với 边. Hai chữ đồng âm biàn/biān nhưng 边 là “bên, phía”, còn 遍 mới là lượng từ. Viết 我看了三边 là sai chữ.

7. Mở rộng: các lượng từ động tác thường gặp khác

Ngoài 遍 và 次, tiếng Trung còn một loạt lượng từ động tác mà người học nên nắm để câu văn tự nhiên hơn:

  • 回 huí — khẩu ngữ, gần như 次: 我去过一回。 Tôi từng đi một lần.
  • 趟 tàng — chuyến đi và về: 我去了一趟银行。 Tôi chạy một chuyến ra ngân hàng.
  • 下 xià — động tác ngắn, hoặc làm nhẹ nhàng qua loa: 你等一下。 Bạn đợi một chút.
  • 顿 dùn — bữa ăn, trận mắng: 他被爸爸骂了一顿。 Cậu ấy bị bố mắng cho một trận.
  • 阵 zhèn — một hồi, một chặp: 下了一阵雨。 Mưa một hồi.

Khi đã nắm vững tiêu chí “nội dung hay động tác”, thao tác lựa chọn giữa 遍 và 次 sẽ trở thành tự động. Có thể tham khảo thêm bài 一部电影 và 一场电影 để nắm thêm một cặp lượng từ dễ nhầm khác.

8. Luyện tập

Điền 遍 hoặc 次 vào chỗ trống:

  1. 这篇课文我已经读过很多______了。
  2. 我打了三______电话,还是打不通。
  3. 刚才的录音我没听清楚,可不可以再放一______?
  4. 我想再去豫园吃一______小笼包子。
  5. 这药每天吃______次,每______吃两片。
  6. 老师,这个汉字怎么写,请再写一______。

Đáp án: (1) 遍 — đọc trọn bài, lặp lại nội dung. (2) 次 — gọi điện là động tác, không có nội dung trọn vẹn. (3) 遍 — mở lại trọn đoạn ghi âm. (4) 次 — đi ăn là một lần trải nghiệm. (5) 次 / 次 — uống thuốc là động tác. (6) 遍 — viết trọn chữ Hán từ nét đầu tới nét cuối.

Câu hỏi thường gặp

这本书我看了三遍 và 这本书我看了三次 khác nhau ra sao?

三遍 nghĩa là đọc trọn cuốn sách từ đầu đến cuối, ba lượt trọn vẹn. 三次 chỉ nói tôi đã cầm sách lên đọc ba lần, mỗi lần có thể chỉ vài trang, không nhất thiết hết cuốn.

遍 có dùng được với động từ không có nội dung không?

Không. 遍 đòi hỏi động tác phải có một chỉnh thể nội dung để đi từ đầu tới cuối, như đọc, xem, nghe, viết, hát, dịch. Với 去、来、打电话、吃饭 thì phải dùng 次.

Ngoài 遍 và 次 còn lượng từ động tác nào hay gặp?

回 (khẩu ngữ, gần như 次), 趟 (chuyến đi lại), 下 (cái, phát — động tác ngắn), 顿 (bữa, trận). Mỗi từ đi với một nhóm động từ riêng.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *