Điểm mấu chốt: Không nói ※我家从学校很远. Muốn nói xa gần phải dùng 离.
Hai kết cấu này đều liên quan tới khoảng cách nên rất dễ lẫn. Việc phân biệt 离 và 从…到 thực ra dựa trên một ý niệm đơn giản: 离 đo khoảng cách tĩnh giữa hai điểm, còn 从…到 hình dung một quãng được đi qua.
1. Kết cấu a 离 b……
a và b có thể là thời gian, cũng có thể là địa điểm.
Chỉ khoảng cách thời gian:
- (1) 现在离吃晚饭还早。
Bây giờ còn sớm, chưa tới giờ ăn tối. - (2) 现在离下课还有5分钟。
Bây giờ còn 5 phút nữa mới hết giờ. - (3) 今天离星期天只有3天了。
Từ hôm nay tới chủ nhật chỉ còn 3 ngày.
Chỉ khoảng cách không gian:
- (4) 我家离学校很远。
Nhà tôi cách trường rất xa. - (5) 我家离学校有10多公里。
Nhà tôi cách trường hơn 10 cây số. - (6) 学校离我家很远,有10多公里。
Trường cách nhà tôi rất xa, hơn 10 cây số.
Chú ý câu (4) và (6): đảo vị trí a và b, nghĩa vẫn giữ nguyên. Đó là bằng chứng cho thấy 离 đo một khoảng cách hai chiều, tĩnh, không có hướng đi.
2. Kết cấu 从 a 到 b……
a và b cũng có thể là thời gian hoặc địa điểm.
Chỉ quãng đường:
- (7) 从我家到学校有10多公里。
Từ nhà tôi tới trường hơn 10 cây số. - (8) 从我家到学校要20多分钟。
Từ nhà tôi tới trường mất hơn 20 phút. - (9) 从我家坐车到学校要20多分钟。
Từ nhà tôi đi xe tới trường mất hơn 20 phút.
Chỉ quãng thời gian giữa hai mốc:
- (10) 从星期一到星期五,我们每天上午都有课。
Từ thứ hai đến thứ sáu, sáng nào chúng tôi cũng có tiết. - (11) 我们每天上午从8点到11点半都在教室上课。
Sáng nào chúng tôi cũng học trên lớp từ 8 giờ tới 11 giờ rưỡi.
Câu (9) rất đáng chú ý: có thể chèn phương thức di chuyển (坐车) vào giữa 从 và 到 — điều mà kết cấu 离 không làm được. Đó là vì 从…到 mô tả một hành trình.
3. Bảng tổng kết khi phân biệt 离 và 从…到
| Tiêu chí | 离 | 从…到 |
|---|---|---|
| Bản chất | Khoảng cách tĩnh | Quãng được đi qua |
| Đi với 远/近 | ✔ 离学校很远 | Ít dùng |
| Đi với 要…时间 | ✘ | ✔ 到学校要20分钟 |
| Chèn được phương thức | ✘ | ✔ 从家坐车到学校 |
| Đảo a, b được không | ✔ nghĩa không đổi | ✘ đảo là đổi hướng |
| Dùng cho thời gian | ✔ 离下课还有5分钟 | ✔ 从8点到11点 |
4. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — Dùng 从 thay 离 để nói xa gần. ※我家从学校很远。 Phải nói 我家离学校很远.
Lỗi 2 — Dùng 离 khi nói thời gian di chuyển. ※我家离学校要20分钟。 Phải nói 从我家到学校要20分钟.
Lỗi 3 — Bỏ 到. ※从星期一星期五我们都有课。 Cặp 从…到 phải đủ hai vế.
Lỗi 4 — Nhầm 离 với 离开. 离 là giới từ đo khoảng cách, còn 离开 là động từ nghĩa “rời khỏi”: 他离开了北京 (anh ấy rời Bắc Kinh). Nói ※我家离开学校很远 là sai hẳn.
5. Mở rộng: các mẫu câu thực dụng về khoảng cách và thời gian
Ba mẫu câu dưới đây dùng gần như hằng ngày, nên học thuộc:
- A 离 B 有多远? — 你家离学校有多远? Nhà bạn cách trường bao xa?
- 从 A 到 B 要多长时间? — 从这儿到机场要多长时间? Từ đây ra sân bay mất bao lâu?
- 从 A 到 B 怎么走? — 从火车站到你家怎么走? Từ ga tàu tới nhà bạn đi thế nào?
Ngoài ra còn vài cách dùng nâng cao của 离 rất đáng biết:
- 离…不远 / 离…很近: 我家离地铁站不远。 Nhà tôi cách ga tàu điện ngầm không xa.
- 离…还差…: 离目标还差一点儿。 Còn kém mục tiêu một chút.
- 离不开 (bổ ngữ khả năng): 我离不开你。 Tôi không rời xa bạn được.
Về phía 从, cần nhớ 从 dùng một mình cũng rất phổ biến khi chỉ nêu điểm xuất phát: 他从英国来的 (anh ấy từ Anh tới), 从现在开始 (bắt đầu từ bây giờ), 从小 (từ nhỏ), 从来 (xưa nay). Trong những trường hợp này không cần và không nên thêm 到.
6. Luyện tập
Chọn 从 hoặc 离 điền vào chỗ trống:
- 现在______十点钟还有五分钟。
- ______上海到北京有多远?
- 上海______北京有多远?
- 他______英国来的。
- ______现在开始,在课堂上只能说汉语,不能说英语。
Đáp án: (1) 离 — khoảng cách tới mốc thời gian. (2) 从 — có 到 đi kèm. (3) 离 — khoảng cách giữa hai địa điểm. (4) 从 — điểm xuất phát. (5) 从 — 从现在开始 là cụm cố định.
Câu hỏi thường gặp
我家离学校很远 có thể đổi thành 从我家到学校很远 không?
Có thể nhưng sắc thái khác. 离 nêu khoảng cách thuần tuý giữa hai điểm. 从…到 hình dung một quãng đường được đi qua, nên hay đi với 要多长时间, 有多少公里.
离 dùng cho thời gian được không?
Được. 现在离下课还有5分钟 — còn 5 phút nữa mới hết giờ. 离 đo khoảng cách tới một mốc thời gian phía trước.
从 có bắt buộc đi với 到 không?
Không. 从 dùng một mình để nêu điểm xuất phát: 他从英国来的. Chỉ khi muốn nêu cả điểm đầu và điểm cuối mới cần cặp 从…到.
