Phân biệt 朝, 向 và 往 trong tiếng Trung: ba giới từ chỉ hướng

Điểm mấu chốt: Không nói ※他们都往我看, cũng không nói ※他把书向桌上一放. Ba giới từ 朝, 向, 往 có lúc tương đương, có lúc phân biệt nghiêm ngặt.

Trong hệ thống giới từ chỉ hướng của Hán ngữ hiện đại, ba từ này tạo thành một tiểu hệ thống giao thoa phức tạp. Việc phân biệt 朝, 向 và 往 cần được tiến hành trên ba bình diện: từ loại, phạm vi tân ngữ và ngữ nghĩa của vị ngữ.

1. Bình diện từ loại: 朝 kiêm tư cách động từ

Ngoài chức năng giới từ, 朝 còn hoạt động như một động từ biểu thị hướng quay của công trình kiến trúc:

  • (1) 这个房间朝南,那个房间朝北。
    Căn phòng này quay hướng nam, căn phòng kia quay hướng bắc.

Ở cách dùng này chỉ có thể dùng 朝, không dùng 往. Đây là điểm phân biệt mang tính từ loại, không thể quy giản về ngữ nghĩa.

2. Bình diện thứ hai: phạm vi tân ngữ

Khi biểu thị phương hướng của động tác, cả ba giới từ thường thay thế được cho nhau:

  • (2) 一直朝/向/往前走。
    Đi thẳng về phía trước.
  • (3) 请大家朝/向/往这儿看。
    Xin mọi người nhìn về phía này.

Tuy nhiên, tân ngữ của 朝 và 向 còn có thể là đại từ hoặc danh từ chỉ người, chỉ vật, trong khi 往 thì không. Tân ngữ của 往 chỉ có thể là từ ngữ chỉ phương vị hoặc nơi chốn. So sánh:

  • (4) 他们都朝/向我看。
    Họ đều nhìn về phía tôi.
  • (5) ※他们都往我看。
  • (6) 他们都往我这儿看。
    Họ đều nhìn về chỗ tôi.

Câu (6) cho thấy phương thức khắc phục: bổ sung 这儿 để biến 我 từ đại từ chỉ người thành từ ngữ chỉ nơi chốn. Đây cũng là quy tắc đã được trình bày trong bài phương vị từ trong tiếng Trung.

3. Bình diện thứ ba: biểu thị sự di dời vị trí

Khi câu biểu thị sự di chuyển, biến đổi vị trí của người hoặc sự vật, bắt buộc phải dùng 往:

  • (7) 他把书往桌上一放,就出去玩了。
    Anh ta quăng quyển sách lên bàn rồi đi chơi.
  • (8) 他回到家,往沙发上一坐,看起报来。
    Anh ta về đến nhà, buông mình xuống ghế sô pha rồi đọc báo.

Phân tích câu (7): quyển sách vốn nằm trong tay chủ thể, nay được đặt lên mặt bàn — vị trí của nó đã phát sinh sự di dời và biến đổi. Trong loại ngữ cảnh này, 朝 và 向 đều không được dùng, bởi hai giới từ ấy chỉ định hướng cho động tác chứ không hàm ý điểm đến của sự di chuyển.

4. Bảng tổng kết khi phân biệt 朝, 向 và 往

Tiêu chí 朝 向 往
Kiêm động từ chỉ hướng nhà ✔ 朝南 ✘ ✘
Tân ngữ là từ chỉ phương vị ✔ ✔ ✔
Tân ngữ là người, vật ✔ 朝我看 ✔ 向我看 ✘
Biểu thị di dời vị trí ✘ ✘ ✔ 往桌上放
Sắc thái Khẩu ngữ Thiên văn viết Trung tính

5. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — Dùng 往 với tân ngữ chỉ người. ※他往我笑了笑。 Cần sửa thành 他朝我笑了笑 hoặc 他向我笑了笑.

Lỗi 2 — Dùng 向 trong câu biểu thị di dời. ※他把行李向车上一扔。 Bắt buộc dùng 往: 他把行李往车上一扔.

Lỗi 3 — Dùng 往 cho hướng của kiến trúc. ※我的房间往南。 Chỉ 朝 mới đảm nhận được chức năng động từ này: 我的房间朝南.

Lỗi 4 — Nhầm giới từ 往 với động từ 去. 往 luôn cần một động từ chính đi sau: 往前走, 往上看. Không thể nói ※我往北京 mà phải nói 我去北京 hoặc 我往北京方向走.

6. Mở rộng: các kết hợp cố định và sắc thái văn thể

Xét về văn thể, 向 mang màu sắc trang trọng hơn cả và xuất hiện nhiều trong văn viết, đặc biệt trong các kết hợp cố định đã cố kết thành cụm từ:

  • 向……学习 — noi gương ai: 向雷锋同志学习。
  • 向……表示 — bày tỏ với ai: 向大家表示感谢。
  • 向……道歉/汇报/请教 — xin lỗi / báo cáo / thỉnh giáo ai.
  • 向前看 — hướng về phía trước (nghĩa bóng: nhìn về tương lai).

朝 thiên về khẩu ngữ và thường gặp trong các cụm miêu tả tư thế, hướng nhìn: 朝我笑, 朝那边走, 朝天空看. Ngoài ra 朝 còn cấu tạo nên 朝着 với sắc thái nhấn mạnh quá trình: 朝着目标努力 (nỗ lực hướng tới mục tiêu).

往 ngoài chức năng giới từ còn xuất hiện trong hai kết hợp đáng chú ý: 往……方向 (往东南方向走) và cấu trúc khẩu ngữ 往……一 + động từ như ở câu (7), (8). Cấu trúc sau mang sắc thái miêu tả động tác dứt khoát, tuỳ tiện, rất giàu tính hình tượng và thường gặp trong văn tự sự.

7. Luyện tập

Điền 朝, 向 hoặc 往 vào chỗ trống:

  1. 他的宿舍______北。
  2. 去首都剧场应该______哪边儿走?
  3. 他______我扔过来一个球。
  4. 他们什么东西都爱______墙上挂。
  5. 他正在______杯子里加水。
  6. 别______那头野猪开枪!
  7. 他______那头野猪身上开了一枪。

Đáp án: (1) 朝 — chức năng động từ chỉ hướng nhà. (2) 往 — tân ngữ là từ chỉ phương vị. (3) 朝/向 — tân ngữ là đại từ chỉ người. (4) 往 — biểu thị di dời vị trí lên tường. (5) 往 — di dời nước vào trong cốc. (6) 朝/向 — định hướng động tác bắn. (7) 往 — đạn di chuyển tới thân con lợn rừng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ※他们都往我看 là câu sai?

Vì tân ngữ của 往 chỉ có thể là từ ngữ chỉ phương vị hoặc nơi chốn. 我 là đại từ chỉ người nên phải chuyển thành 我这儿: 他们都往我这儿看.

朝 khác 向 và 往 ở điểm nào căn bản nhất?

朝 ngoài tư cách giới từ còn hoạt động như một động từ chỉ hướng quay của kiến trúc: 这个房间朝南. Ở cách dùng này 向 và 往 đều không thay thế được.

Khi nào bắt buộc dùng 往?

Khi câu biểu thị sự di dời, thay đổi vị trí của người hoặc vật: 他把书往桌上一放. Trong ngữ cảnh này 朝 và 向 đều không dùng được.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *