Điểm mấu chốt: Không nói ※我们是肯定要去的,关于什么时候去,我们还没决定。 Ở vị trí chuyển đề tài phải dùng 至于.
至于 biểu thị việc dẫn ra một đề tài mới. Nó nằm ở giữa hai câu: phía trước đang bàn về một đề tài (một người, một vật, một sự việc, một vấn đề), phía sau chuyển sang bàn một đề tài khác. Nắm được cách dùng 至于 là bước quan trọng để chuyển từ trình độ câu đơn sang trình độ tổ chức văn bản.
1. Ba câu mẫu
- (1) 你当然应该去,至于我,就可以不去了。
Anh đương nhiên phải đi, còn tôi thì có thể không đi. - (2) 他只关心他自己,至于别人,他是不管不顾的。
Anh ta chỉ quan tâm đến bản thân, còn người khác thì mặc kệ. - (3) 我们是肯定要去的,至于什么时候去,我们还没决定。
Chúng tôi chắc chắn sẽ đi, còn đi khi nào thì chưa quyết định.
2. Sơ đồ cấu trúc
Có thể hình dung cấu trúc như sau: Đề tài 1 → 至于 → Đề tài 2.
| Câu | Đề tài 1 | Đề tài 2 |
|---|---|---|
| (1) | 你 (anh) | 我 (tôi) |
| (2) | 对他自己 (với bản thân) | 对别人 (với người khác) |
| (3) | 要不要去 (có đi hay không) | 什么时候去 (đi khi nào) |
Từ bảng trên có thể rút ra một nhận xét quan trọng: hai đề tài phải cùng loại và có quan hệ đối chiếu với nhau. Câu (1) đối chiếu hai nhân vật, câu (2) đối chiếu hai đối tượng ứng xử, câu (3) đối chiếu hai phương diện của cùng một sự việc.
3. Vì sao không dùng được 关于?
关于 chỉ có chức năng khoanh vùng phạm vi nội dung cho mệnh đề mà nó đứng đầu; nó không mang thông tin về quan hệ với mệnh đề trước đó. 至于 thì ngược lại — bản thân nó là một dấu hiệu liên kết văn bản, hàm ý “đề tài vừa bàn đã tạm xong, nay chuyển sang đề tài kế tiếp”. Vì thế, câu ※我们是肯定要去的,关于什么时候去…… đứt mạch về mặt liên kết, dù từng vế đều đúng ngữ pháp.
4. Bảng tổng kết khi cách dùng 至于
| Tiêu chí | 至于 | 关于 |
|---|---|---|
| Chức năng | Chuyển sang đề tài mới | Khoanh vùng nội dung |
| Cần vế trước không | ✔ bắt buộc | ✘ đứng độc lập được |
| Vị trí | Đầu vế sau | Đầu câu |
| Dùng trong tiêu đề | ✘ | ✔ |
| Quan hệ hai đề tài | Đối chiếu, cùng loại | Không đòi hỏi |
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — Dùng 关于 ở vị trí chuyển đề tài. ※早饭在食堂吃,关于午饭,那就不一定了。 Phải dùng 至于.
Lỗi 2 — Dùng 至于 khi không có đề tài thứ nhất. Mở đầu một đoạn văn bằng 至于…… mà chưa nêu đề tài nào trước đó là lỗi liên kết nghiêm trọng.
Lỗi 3 — Hai đề tài không cùng loại. ※我很喜欢中国菜,至于明天,我要去银行。 Hai đề tài không có quan hệ đối chiếu nên câu trở nên rời rạc.
Lỗi 4 — Nhầm với 不至于. 他不至于这么做 nghĩa là “anh ta chẳng đến mức làm vậy”, hoàn toàn không liên quan tới chức năng chuyển đề tài.
6. Mở rộng: hệ thống phương tiện chuyển đề tài trong Hán ngữ
至于 chỉ là một trong nhiều phương tiện tổ chức mạch văn. Người học ở trình độ trung cấp trở lên nên nắm cả nhóm sau:
- 至于 — chuyển sang đề tài kế tiếp, có quan hệ đối chiếu: 至于价格,我们还可以商量。
- 关于 — nêu chủ đề của cả đoạn: 关于这次会议,我想说三点。
- 说到/谈到 — nhân nhắc tới mà chuyển sang: 说到旅游,我推荐你去云南。
- 另外/此外 — bổ sung ý mới song song: 另外,还有一个问题需要说明。
- 再说 — đưa thêm lý do: 太远了,再说我也没时间。
- 而/则 — đối chiếu trực tiếp hai vế: 他喜欢古典音乐,而我喜欢摇滚。
Trong số này, 至于 có sắc thái trung tính và dùng được cả trong khẩu ngữ lẫn văn viết, đặc biệt thích hợp khi người nói muốn trì hoãn một vấn đề chưa có câu trả lời — như câu (3) ở trên: khẳng định điều đã chắc chắn trước, rồi mới đẩy phần chưa rõ sang sau. Đây là một chiến lược giao tiếp rất đáng học, vì nó giúp phát ngôn vừa rõ ràng vừa giữ được thế chủ động.
7. Luyện tập
Hoàn thành các câu sau:
- 早饭我们每天都在食堂吃,至于午饭,______。
- 我只知道他的姓名和地址,至于______,我就不知道了。
- 今天我们介绍了中国的第一大河长江,至于______,我们明天再谈。
- 你们这些新学生都住二楼,这是学校的规定,至于______,可以由你们自己选择。
Đáp án tham khảo: (1) 那就不一定了。 (2) 他的工作和家庭情况. (3) 第二大河黄河. (4) 住哪个房间/跟谁住一个房间. Lưu ý câu (2) trong nguyên bản sách dùng 关于 — đây chính là lỗi cần sửa thành 至于, vì vị trí này đòi hỏi phương tiện chuyển đề tài.
Câu hỏi thường gặp
至于 và 关于 khác nhau ra sao?
关于 khoanh vùng nội dung, đứng đầu câu độc lập. 至于 đánh dấu sự chuyển sang đề tài thứ hai, bắt buộc phải có đề tài thứ nhất đứng trước.
至于 có phải liên từ không?
至于 thường được xếp vào nhóm liên từ dẫn ra đề tài mới. Nó đứng ở đầu vế sau và luôn cần một vế trước làm nền.
至于 còn nghĩa nào khác?
Trong kết cấu 不至于 hoặc 何至于, 至于 mang nghĩa “đến mức”: 他不至于这么做吧 — “anh ta chẳng đến mức làm vậy đâu”. Đây là nghĩa hoàn toàn khác.
