Điểm mấu chốt: 向……学习 và 跟……学(习) không giống nhau.
Hai kết cấu này chỉ khác nhau ở giới từ, song ý nghĩa quan hệ mà chúng biểu đạt lại thuộc hai phạm trù riêng biệt. Việc phân biệt 向…学习 và 跟…学 vì thế không phải chuyện tu từ mà là chuyện xác lập đúng quan hệ giữa các nhân vật trong phát ngôn.
1. 向……学习 — lấy đối tượng làm tấm gương
Kết cấu 向……学习 có nghĩa là “把……作为榜样”, tức lấy ai đó làm mẫu mực để noi theo. Đối tượng ở đây không nhất thiết phải trực tiếp giảng dạy cho người nói; điều được tiếp thu là phẩm chất, tinh thần, tác phong.
- (1) 向雷锋同志学习。
Học tập đồng chí Lôi Phong. - (2) 老师说:“马丁上课最认真,成绩最好,同学们都要向他学习。”
Thầy giáo nói: “Martin học chăm chỉ nhất, thành tích tốt nhất, các em đều phải noi gương bạn ấy.”
Trong câu (2), Martin không hề dạy ai; điều các bạn cùng lớp tiếp thu là thái độ học tập của cậu. Đây chính là đặc trưng ngữ nghĩa của kết cấu 向……学习.
2. 跟……学(习) — quan hệ thụ giáo
Kết cấu 跟……学(习) biểu thị quan hệ thầy trò theo nghĩa hẹp: đối tượng đóng vai người dạy, người nói đóng vai người học, và có sự truyền thụ tri thức hoặc kỹ năng thực tế.
- (3) 老师,我想跟你学(习)画中国画,好吗?
Thưa thầy, em muốn theo thầy học vẽ tranh thuỷ mặc, có được không ạ?
Nếu thay 跟 bằng 向 trong câu (3), phát ngôn sẽ trở nên khó hiểu: người nói không xin thụ giáo nữa mà tuyên bố lấy thầy làm tấm gương trong việc vẽ tranh — một ý nghĩa vừa xa lạ vừa không phù hợp với ngữ cảnh xin phép.
3. Bảng tổng kết khi phân biệt 向…学习 và 跟…学
| Tiêu chí | 向……学习 | 跟……学(习) |
|---|---|---|
| Quan hệ | Nêu gương | Thầy — trò |
| Đối tượng có dạy không | Không nhất thiết | Có |
| Nội dung tiếp thu | Phẩm chất, tinh thần, tác phong | Tri thức, kỹ năng cụ thể |
| Lược được 习 không | ✘ luôn là 学习 | ✔ 跟他学 / 跟他学习 |
| Văn thể | Trang trọng, tuyên truyền | Khẩu ngữ, trung tính |
4. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — Dùng 向 khi xin thụ giáo. ※我想向王老师学习书法。 Nên nói 我想跟王老师学书法.
Lỗi 2 — Dùng 跟 trong ngữ cảnh nêu gương. ※我们都要跟他学习他的精神。 Cần dùng 我们都要向他学习.
Lỗi 3 — Lược chữ 习 trong kết cấu 向. ※向他学 là kết hợp không thành lập; kết cấu này luôn giữ nguyên hai chữ 学习.
Lỗi 4 — Nhầm 跟 với 和. 我跟他学汉语 nghĩa là anh ta dạy tôi tiếng Trung; 我和他一起学汉语 nghĩa là hai người cùng là học viên. Sự khác biệt nằm ở vai trò của đối tượng.
5. Mở rộng: hệ thống kết hợp cố định của 向 và 跟
Cả 向 và 跟 đều tham gia nhiều kết hợp cố định mà người học cần ghi nhớ theo cụm chứ không suy luận từng thành phần.
Nhóm 向 + đối tượng + động từ — thường mang sắc thái trang trọng, hướng lên trên hoặc ra công chúng:
- 向老师请教 thỉnh giáo thầy
- 向领导汇报 báo cáo lãnh đạo
- 向大家表示感谢 bày tỏ lời cảm ơn tới mọi người
- 向他道歉 xin lỗi anh ta
- 向银行贷款 vay vốn ngân hàng
Nhóm 跟 + đối tượng + động từ — thiên về quan hệ tương tác hai chiều, mang màu khẩu ngữ:
- 跟他商量 bàn bạc với anh ta
- 跟朋友聊天 trò chuyện với bạn
- 跟老师学 theo thầy học
- 跟他借钱 vay tiền anh ta
- 跟你说 nói với bạn
Đáng chú ý là cặp 向银行贷款 và 跟他借钱: cả hai đều biểu thị hành vi vay mượn, song 向 dùng khi đối tượng là tổ chức và ngữ cảnh chính thức, còn 跟 dùng khi đối tượng là cá nhân và quan hệ thân mật. Đây là minh chứng rõ nét cho sự phân công về văn thể giữa hai giới từ.
6. Luyện tập
Chọn 向 hoặc 跟 điền vào chỗ trống:
- 他学习非常努力,我们都应该______他学习。
- 我打算______一位中国朋友______汉语口语。
- 请允许我______各位来宾表示热烈的欢迎。
- 他小时候______爷爷学过太极拳。
- 你应该______他道歉。
Đáp án: (1) 向 — nêu gương tinh thần học tập. (2) 跟 …… 学 — quan hệ thụ giáo. (3) 向 — kết hợp cố định 向……表示. (4) 跟 — ông nội trực tiếp truyền dạy. (5) 向 — kết hợp cố định 向……道歉.
Câu hỏi thường gặp
跟老师学习汉语 có đúng không?
Đúng. Câu này nghĩa là thầy dạy và tôi học tiếng Trung. Nếu nói 向老师学习汉语 thì lại thành lấy thầy làm tấm gương trong việc học tiếng Trung — sắc thái hoàn toàn khác.
Có thể nói 向他学习做菜 không?
Nghe rất gượng. Kỹ năng cụ thể như nấu ăn thuộc quan hệ thụ giáo nên dùng 跟他学做菜. 向…学习 thường đi với phẩm chất, tinh thần, tác phong.
Vì sao 向…学习 hay xuất hiện trong khẩu hiệu?
Vì kết cấu này mang nghĩa nêu gương, phù hợp với ngôn ngữ tuyên truyền và giáo dục: 向雷锋同志学习 là khẩu hiệu nổi tiếng bậc nhất trong tiếng Trung hiện đại.
