Điểm mấu chốt: Chữ 里 trong 在书店里 có thể lược bỏ.
Như đã trình bày ở bài trước, danh từ thường phải thêm phương vị từ mới dùng được sau 在, 从, 到. Nhưng thực tế lại có một nhóm danh từ mà 里 có hay không đều được. Bài viết dưới đây phân tích cách phân biệt 在书店 và 在书店里 — hay nói rộng hơn, nhận ra nhóm danh từ nào được phép lược 里.
1. Hai câu đều đúng
- (1) 我在书店等你。
Tôi đợi bạn ở hiệu sách. - (2) 我在书店里等你。
Tôi đợi bạn trong hiệu sách.
Cả (1) và (2) đều đúng, và người ta thường nói câu (1) hơn. Lý do rất rõ ràng: 书店 vừa là một cơ quan (机构 jīgòu), vừa là một địa điểm. Đã là địa điểm thì tự thân nó đủ tư cách làm tân ngữ của 在, không cần thêm phương vị từ.
2. Nhóm danh từ lược được 里
Các từ 工厂 (nhà máy), 商店 (cửa hàng), 学校 (trường học), 教室 (lớp học), 银行 (ngân hàng), 饭店 (khách sạn, nhà hàng), 邮局 (bưu điện)… đều có thể chỉ một địa điểm. Vì thế:
- (3) 他现在在学校(里)。
Anh ấy giờ đang ở trường. - (4) 我看见他从邮局(里)出来。
Tôi thấy anh ta từ bưu điện đi ra. - (5) 我今天晚上到教室(里)看书去。
Tối nay tôi tới lớp học đọc sách.
Ngoặc đơn cho thấy 里 có mặt hay không đều được, nghĩa không đổi đáng kể.
3. Nhóm danh từ bắt buộc giữ 里
Ngược lại, 房间 (căn phòng), 桌子 (cái bàn), 瓶子 (cái chai), 衣柜 (tủ áo), 书包 (cặp sách)… không phải là địa điểm, chúng chỉ là đồ vật. Vì thế 里 không được lược:
- (6) 他现在在房间里。
Anh ấy giờ đang ở trong phòng. - (7) 书都在书包里。
Sách đều ở trong cặp.
Nhiều người học thấy khó lý giải vì 房间 rõ ràng là “một cái phòng, một chỗ”. Nhưng theo cách phân loại của tiếng Trung, 房间 là vật thể — một khối không gian có tường bao — chứ không phải một địa điểm mang tính xã hội như 学校 hay 邮局. Đây là sự phân loại mang tính quy ước của ngôn ngữ, người học cần ghi nhớ.
4. Bảng tổng kết khi phân biệt 在书店 và 在书店里
| Danh từ | Là gì | Lược 里? |
|---|---|---|
| 书店、学校、邮局、银行、教室、工厂、商店、饭店 | Cơ quan kiêm địa điểm | ✔ được |
| 房间、桌子、瓶子、衣柜、书包、箱子 | Đồ vật | ✘ bắt buộc giữ |
| 中国、北京、上海 | Địa danh | Không được thêm 里 |
| 小王、老师、我 | Người | Phải thêm 这儿/那儿 |
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — Lược 里 sau danh từ chỉ đồ vật. ※钱在钱包。 Phải nói 钱在钱包里.
Lỗi 2 — Thêm 里 vào địa danh. ※我在上海里工作。 Bỏ 里 đi.
Lỗi 3 — Nhầm 家 với 房间. 家 là địa điểm nên nói 在家 là đủ; 房间 là đồ vật nên phải nói 在房间里. Hai từ nghe giống nhau về nghĩa nhưng khác nhau về ngữ pháp.
Lỗi 4 — Dùng 里 khi ý là “trên bề mặt”. ※书在桌子里 nghĩa là sách trong ngăn bàn. Nếu sách nằm trên mặt bàn thì phải nói 书在桌子上.
6. Mở rộng: khi có 里 và không có 里 mang sắc thái khác nhau
Với nhóm danh từ lược được, đôi khi việc giữ 里 vẫn tạo ra khác biệt tinh tế. 在学校 thiên về nghĩa thuộc về trường, đang ở trường (đối lập với 在家); còn 在学校里 nhấn mạnh bên trong khuôn viên (đối lập với 在校门外). So sánh:
- 他不在家,在学校。 Anh ấy không ở nhà, ở trường. — đối lập nơi chốn.
- 在学校里不能抽烟。 Trong trường không được hút thuốc. — nhấn mạnh phạm vi bên trong.
Một nhóm danh từ đáng chú ý khác là những từ chỉ tổ chức mang tính trừu tượng như 公司, 单位, 班. Với chúng, 里 thường được thêm khi nói về phạm vi tập thể: 我们公司里有三个越南人 (trong công ty chúng tôi có ba người Việt), 班里同学都很努力 (các bạn trong lớp đều rất chăm). Ở đây 里 không chỉ không gian vật lý mà chỉ phạm vi thành viên.
Ngược lại, một số danh từ chỉ địa điểm rộng lớn như 公园, 广场, 操场 thường không thêm 里 vì bản thân đã là không gian mở: 我们在公园散步. Có thể xem thêm bài phương vị từ trong tiếng Trung để nắm hệ thống đầy đủ.
7. Luyện tập
Cho biết 里 trong các câu sau lược được hay bắt buộc giữ:
- 他在银行______工作。
- 我的护照在抽屉______。
- 孩子们在教室______上课。
- 牛奶在冰箱______。
- 我在饭店______等你。
- 衣服都在箱子______。
Đáp án: (1) lược được — 银行 là cơ quan kiêm địa điểm. (2) bắt buộc giữ — 抽屉 (ngăn kéo) là đồ vật. (3) lược được — 教室 là địa điểm. (4) bắt buộc giữ — 冰箱 (tủ lạnh) là đồ vật. (5) lược được — 饭店 là cơ quan kiêm địa điểm. (6) bắt buộc giữ — 箱子 (vali) là đồ vật.
Câu hỏi thường gặp
Có khác biệt nghĩa giữa 在书店 và 在书店里 không?
Rất nhỏ. 在书店里 nhấn mạnh ở bên trong hiệu sách, 在书店 chỉ nói địa điểm là hiệu sách. Trong đa số ngữ cảnh hai câu thay thế được cho nhau.
Những danh từ nào lược được 里?
Những từ vừa chỉ cơ quan vừa chỉ địa điểm: 工厂, 商店, 学校, 教室, 银行, 饭店, 邮局, 医院, 公司, 图书馆.
Những danh từ nào bắt buộc giữ 里?
Những từ chỉ đồ vật, không phải địa điểm: 房间, 桌子, 瓶子, 衣柜, 书包, 箱子, 抽屉. Bỏ 里 là sai ngữ pháp.
