Điểm mấu chốt: không được nói ※我们学校有二千人,他们学校有八千人,他们学校的人数比我们学校多四倍; cũng không nói ※⋯我们学校的人数比他们学校少三倍。
Bội số là chỗ mà cả người bản xứ đôi khi cũng nhầm. Bài này trình bày cách nói bội số 倍 trong tiếng Trung bằng một công thức duy nhất.
1. Công thức cốt lõi
A 是 B 的 x 倍 = A 比 B 多 (x−1) 倍
是四倍 = 多三倍 ; 增加了三倍 = 增加到四倍
2. Ví dụ cụ thể
我们学校:二千人 / 他们学校:八千人
- (1) 他们学校的人数是我们学校的四倍。
Phép tính: 8000 ÷ 2000 = 4
Số người trường họ gấp bốn lần trường ta. - (2) 他们学校的人数比我们学校多三倍。
Phép tính: (8000 − 2000) ÷ 2000 = 3
Số người trường họ nhiều hơn trường ta ba lần.
Điểm mấu chốt: 是⋯倍 tính trên toàn bộ, còn 多⋯倍 tính trên phần chênh lệch. Vì thế hai con số luôn lệch nhau đúng 1.
3. Áp dụng công thức
- 中国的人口是美国的五倍 = 中国的人口比美国多四倍
- 我们班男生是女生的三倍 = 我们班男生比女生多两倍
- 他的工资是我的两倍 = 他的工资比我多一倍
Chú ý cụm cuối: 多一倍 nghĩa là gấp đôi, tức nhiều hơn 100%. Người học rất hay hiểu nhầm 多一倍 là “nhiều hơn một chút”.
4. Vì sao không nói “少三倍”?
Đây là quy tắc quan trọng: 倍 chỉ dùng để nói tăng, không dùng để nói giảm. Câu ※我们学校的人数比他们学校少三倍 là vô nghĩa — giảm ba lần thì còn âm.
Muốn nói ít hơn, tiếng Trung dùng phân số:
- (3) 我们学校的人数是他们学校的四分之一。
Số người trường ta bằng một phần tư trường họ.
Cách đọc phân số: mẫu số đọc trước, rồi 分之, rồi tử số. 四分之一 = 1/4, 三分之二 = 2/3, 百分之五十 = 50%.
5. Cặp 增加了 và 增加到
| Cách nói | Ý nghĩa | Từ 2000 lên 8000 |
|---|---|---|
| 增加了 x 倍 | Tăng thêm x lần (tính phần chênh) | 增加了三倍 |
| 增加到 x 倍 | Tăng lên tới x lần (tính tổng) | 增加到四倍 |
Chỉ khác một chữ 了 / 到 mà lệch nhau một đơn vị. Quy tắc chung của tiếng Trung: 了 chỉ phần tăng thêm, 到 chỉ kết quả cuối cùng. Điều này cũng đúng với 减少了 / 减少到, 提高了 / 提高到.
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dịch “gấp bốn lần” thành 多四倍. Gấp bốn lần là 是⋯的四倍, còn 多四倍 là gấp năm lần.
Lỗi 2 — dùng 倍 để nói giảm. ※少两倍 sai; phải dùng phân số: 是⋯的三分之一.
Lỗi 3 — quên chữ 的 trong 是⋯的⋯倍. ※他的人数是我们四倍 thiếu 的; phải là 是我们的四倍.
Lỗi 4 — nhầm 增加了一倍 với “tăng một chút”. Nó nghĩa là tăng gấp đôi.
7. Mở rộng: các cách nói tỉ lệ khác
- 百分之⋯ — phần trăm: 增长了百分之十 (tăng 10%).
- 翻一番 — tăng gấp đôi (thành ngữ kinh tế): 产值翻了一番.
- 成倍增长 — tăng theo cấp số nhân.
- 相当于 — tương đương với: 这笔钱相当于我三个月的工资.
- 只有⋯的一半 — chỉ bằng một nửa: 他的收入只有我的一半.
Trong đó 翻一番 rất hay gặp trong tin tức kinh tế và cũng hay bị hiểu nhầm: 翻一番 là gấp đôi, 翻两番 là gấp bốn (chứ không phải gấp ba).
8. Mở rộng: đọc phân số và phần trăm
Vì 倍 không dùng để nói giảm, bạn bắt buộc phải thạo phân số. Quy tắc đọc: mẫu số + 分之 + tử số.
- 1/2 — 二分之一 (hoặc 一半)
- 1/3 — 三分之一
- 2/3 — 三分之二
- 3/4 — 四分之三
- 50% — 百分之五十
- 0,5 — 零点五
Các động từ hay đi cùng: 减少了三分之一 (giảm 1/3), 只占百分之十 (chỉ chiếm 10%), 提高了百分之二十 (nâng lên 20%).
9. Mở rộng: cụm 一倍 dễ hiểu nhầm
Ba cách nói sau đều nghĩa “gấp đôi”, đáng học thuộc cả cụm:
- 是原来的两倍
- 比原来多一倍
- 增加了一倍 (= 翻了一番)
Ngược lại, “giảm một nửa” là 减少了一半 hoặc 减少了百分之五十 — tuyệt đối không nói ※减少了一倍.
10. Luyện tập khi cách nói bội số 倍 trong tiếng Trung
我们厂生产9000辆自行车。他们厂生产3000辆自行车。
- 我们厂生产的自行车是他们厂的______。
- 他们厂生产的自行车是我们厂的______。
- 我们厂生产的自行车比他们厂多______。
- 他们厂生产的自行车比我们厂少______。
Đáp án: 1. 三倍 (9000÷3000=3) – 2. 三分之一 – 3. 两倍 ((9000−3000)÷3000=2) – 4. Không dùng 倍 được; phải nói 少三分之二 hoặc 只有我们厂的三分之一.
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
是三倍 và 多三倍 khác nhau bao nhiêu?
是三倍 là gấp ba (300%). 多三倍 là nhiều hơn ba lần, tức gấp bốn (400%). Luôn lệch nhau đúng một đơn vị.
Vì sao không nói 少两倍?
Vì 倍 chỉ dùng cho sự tăng lên. Muốn nói giảm phải dùng phân số hoặc phần trăm: 减少了三分之二, 减少了百分之六十.
翻两番 là gấp mấy?
Là gấp bốn lần. 翻一番 gấp đôi, 翻两番 gấp bốn, 翻三番 gấp tám — mỗi lần 翻 là nhân đôi.
