Phân biệt 原来 và 本来 trong tiếng Trung: vốn dĩ hay hoá ra?

Điểm mấu chốt: Cả 原来 và 本来 đều chỉ tình trạng chưa thay đổi. Riêng 本来 còn nghĩa “theo lẽ thì phải thế”, riêng 原来 còn nghĩa “hoá ra”.

Đây là cặp từ mà phần chung rất lớn, phần riêng lại rất đắt. Muốn phân biệt 原来 và 本来, bạn chỉ cần nhớ hai cách dùng riêng — mọi trường hợp còn lại đều thay nhau được.

1. Phần chung 1: làm định ngữ với 的

Cả hai làm tính từ, kết hợp với 的 để làm định ngữ, chỉ tình trạng cũ:

  • (1) 几年不见了,你还是原来(本来)的样子,一点都没变。
    Mấy năm không gặp, anh vẫn dáng vẻ như xưa, chẳng đổi chút nào.
  • (2) 我们本来(原来)的计划是星期二出发,可是只有星期三的票,只能推迟一天出发。
    Kế hoạch ban đầu của chúng tôi là thứ ba khởi hành, nhưng chỉ còn vé thứ tư, đành hoãn thêm một ngày.
  • (3) 这件衣服已经洗得看不出本来(原来)的颜色了。
    Bộ đồ này giặt tới mức không còn nhận ra màu gốc nữa.

2. Phần chung 2: làm trạng ngữ

Cả hai làm phó từ, đặt trước hoặc sau chủ ngữ đều được, và đứng trước động từ năng nguyện, từ phủ định cùng các phó từ khác:

  • (4) 我们本来(原来)住的地方,现在都改成了马路。
    Chỗ chúng tôi ở trước kia giờ đã thành đường lớn cả rồi.
  • (5) 本来(原来)我不住在这儿,半年前刚搬来。
    Trước kia tôi không ở đây, nửa năm trước mới chuyển tới.
  • (6) 本来(原来)我想学理科,可是我非常喜欢外语,就改学文科了。
    Ban đầu tôi định học khối tự nhiên, nhưng tôi rất thích ngoại ngữ nên chuyển sang khối xã hội.
  • (7) 我本来(原来)没有现在这么胖。现在比过去重了十公斤。
    Trước kia tôi không béo như bây giờ. Giờ nặng hơn trước mười cân.
  • (8) 我们一家人本来(原来)只住14平方米一间屋子,现在的条件比以前好多了。
    Cả nhà tôi trước kia chỉ ở một gian mười bốn mét vuông, điều kiện bây giờ khá hơn xưa nhiều.

3. Cách dùng riêng của 本来: “lẽ ra phải thế”

Đây là nghĩa mà 原来 tuyệt đối không có. Hai khuôn cụ thể:

Khuôn 1: 本来 + 就 + (động từ năng nguyện) + động từ, hoặc 本来 + 就 + động từ + 得(不)……

  • (9) 我说,你病没好,本来就不可以出去。你看,又发烧了。
    Tôi đã bảo, bệnh chưa khỏi thì vốn dĩ không được ra ngoài. Đấy, lại sốt rồi.
  • (10) 食堂的菜本来就应该卖得便宜些。
    Cơm nhà ăn thì lẽ ra phải bán rẻ hơn chứ.
  • (11) 在这么窄的路上开车本来就开不快。
    Lái xe trên con đường hẹp thế này thì vốn dĩ không nhanh được.

Khuôn 2: 本来嘛(么)+ chủ ngữ, sau 嘛 có một quãng ngắt:

  • (12) 本来嘛,这么小的孩子,怎么背得动那么大的书包。
    Thì đúng thế còn gì, đứa bé tí thế kia cõng sao nổi cái cặp to đùng.
  • (13) 本来么,要做成一件事情,可不是容易的。
    Thì vốn dĩ, muốn làm nên một việc đâu có dễ.

Sắc thái: người nói đang phân trần, biện hộ hoặc trách nhẹ. Chữ 嘛 làm giọng câu mềm và thân mật hẳn.

4. Cách dùng riêng của 原来: “hoá ra”

原来 làm phó từ còn diễn tả việc vừa phát hiện ra sự thật, thường trái với điều mình tưởng:

  • (14) 我以为电视机坏了,原来是没接上电源。
    Tôi tưởng cái tivi hỏng, hoá ra là chưa cắm điện.
  • (15) 原来你是刚来的老师,看上去跟学生一样。
    Hoá ra cô là giáo viên mới đến, trông cứ như sinh viên.

Khuôn hay gặp: 我以为……,原来…… — tôi tưởng là…, hoá ra là… Đây là mẫu câu cực kỳ thông dụng trong khẩu ngữ.

5. Bảng tổng kết: phân biệt 原来 và 本来

Cách dùng 本来 原来 Ví dụ
Định ngữ với 的 ✔ ✔ 本来/原来的计划
Trạng ngữ chỉ tình trạng cũ ✔ ✔ 本来/原来我不住这儿
“Lẽ ra phải thế” (本来就) ✔ ✘ 本来就不可以出去
Khuôn 本来嘛 ✔ ✘ 本来嘛,孩子这么小
“Hoá ra” (phát hiện sự thật) ✘ ✔ 原来是没接上电源
Sắc thái riêng phân trần, trách nhẹ vỡ lẽ, à ra thế —

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 本来 cho nghĩa “hoá ra”. ※我以为他走了,本来他还在。Phải là 原来他还在.

Lỗi 2 — dùng 原来就. ※这件事原来就不应该这样做。Phải là 本来就不应该.

Lỗi 3 — quên 就 trong khuôn 本来就. 本来不可以出去 nghe như đang kể chuyện quá khứ. Có 就 mới ra giọng “lẽ ra”.

Lỗi 4 — nhầm 原来 với 后来 và 从来. 后来 là “về sau, sau đó” — chỉ mốc thời gian tiếp theo trong lời kể. 从来 là “xưa nay, từ trước tới giờ”, hay đi với phủ định: 他从来不抽烟. Ba từ có chữ 来 nhưng nghĩa khác hẳn.

7. Mở rộng: kể chuyện bằng mốc thời gian

Khi kể lại một sự việc, người Trung Quốc dùng cả một bộ từ để đánh dấu các chặng. Nắm bộ này thì bài nói HSK 4–5 của bạn mạch lạc hẳn:

  • 本来 / 原来 — ban đầu, vốn dĩ (nêu tình trạng xuất phát).
  • 后来 hòulái — về sau (chỉ dùng cho quá khứ, không dùng cho tương lai).
  • 以后 yǐhòu — sau này, sau khi (dùng được cả tương lai).
  • 结果 jiéguǒ — kết quả là.
  • 没想到 méixiǎngdào — không ngờ.
  • 最后 zuìhòu — cuối cùng.

Một khung kể chuyện chuẩn: 本来……,后来……,结果…… — 我本来打算去北京,后来朋友说上海更好玩,结果我们去了上海。Ban đầu tôi định đi Bắc Kinh, về sau bạn bảo Thượng Hải vui hơn, kết quả là chúng tôi đi Thượng Hải.

Nếu muốn kèm giọng vỡ lẽ, thêm 原来 vào cuối: ……原来上海的夏天热得要命。…hoá ra mùa hè Thượng Hải nóng khủng khiếp. Bạn có thể đọc thêm bài phân biệt 到底, 究竟 và 终于 để hoàn thiện bộ từ kể kết cục.

8. Luyện tập

Điền 本来 hoặc 原来 (có câu dùng được cả hai):

  1. 我以为他是中国人,____他是韩国人。
  2. ____我想买这件,可是太贵了。
  3. 孩子这么小,____就背不动这么重的书包。
  4. 这是我们____的房子,去年卖掉了。
  5. ____你早就知道了,怎么不告诉我?

Đáp án: (1) 原来 (2) 本来 / 原来 (3) 本来 (4) 本来 / 原来 (5) 原来

Câu (1) và (5) là nghĩa “hoá ra” nên chỉ dùng 原来; câu (3) có chữ 就 nên chỉ dùng 本来; hai câu còn lại chỉ nêu tình trạng cũ nên dùng từ nào cũng được.

Câu hỏi thường gặp

原来 và 本来 khi nào thay thế nhau được?

Khi cùng chỉ tình trạng trước lúc thay đổi, dù làm định ngữ hay trạng ngữ: 你还是原来(本来)的样子、本来(原来)我不住在这儿. Trong vai trò này hai từ gần như đồng nghĩa.

本来就 nghĩa là gì?

Nghĩa là “vốn dĩ lẽ ra phải như vậy”, mang giọng phân trần hoặc trách móc: 你病没好,本来就不可以出去; 食堂的菜本来就应该卖得便宜些. 原来 không có cách dùng này.

原来 mang nghĩa “hoá ra” dùng thế nào?

Đặt ở đầu vế sau, khi người nói vừa phát hiện sự thật trái với suy đoán ban đầu: 我以为电视机坏了,原来是没接上电源; 原来你是刚来的老师. 本来 không dùng được ở vị trí này.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *