Điểm mấu chốt: 我又不知道 dùng 又 để tăng cường vế phủ định; 你还会不知道 là câu phản vấn, hình thức phủ định nhưng nghĩa khẳng định.
Hai chữ này đều thuộc nhóm phó từ tưởng dễ mà khó. Việc phân biệt 又 và 还 trong câu phản vấn quyết định bạn nghe ra người ta đang thanh minh hay đang trách móc mình.
1. Hai câu mở đầu của sách
- (1) 这事儿我又不知道，干吗问我？
Chuyện này tôi có biết đâu, hỏi tôi làm gì? - (2) 你是领导，这么大的事你还会不知道？
Anh là lãnh đạo, việc lớn thế này chẳng lẽ anh lại không biết?
Câu (1): 我又不知道 = 我不知道. Vế trước là câu phủ định, thêm 又 vào khiến vế sau (干吗问我) mạnh hẳn lên. Ý cả câu: tôi không biết, nên đáng lẽ không nên hỏi tôi.
Câu (2): 你还会不知道 = 你肯定知道. Đây là câu phản vấn — hình thức phủ định, nghĩa khẳng định.
2. 又 nhấn mạnh phủ định
Khuôn: 又不/又没 + động từ, thường đứng ở vế trước, làm lý do cho vế sau.
- (3) 我又不是老虎，你怕什么？
Tôi có phải hổ đâu, cậu sợ gì? - (4) 路又不远，骑什么车，走过去就行了。
Đường có xa đâu, đi xe làm gì, cuốc bộ là được.
Ở đây 又 hoàn toàn không mang nghĩa “lại lần nữa”. Nó chỉ là một trợ lực ngữ khí, tương đương tiếng Việt “có… đâu”, “nào có…”. Bỏ 又 đi thì câu vẫn đúng ngữ pháp nhưng nhạt hẳn.
Chú ý: khuôn này gần như luôn xuất hiện trong câu hai vế — vế trước nêu lý do phủ định, vế sau là câu hỏi phản vấn hoặc lời đề nghị.
3. 还 trong câu phản vấn
Nguyên tắc chung của câu phản vấn tiếng Trung: khẳng định thành phủ định, phủ định thành khẳng định.
- (5) 这还能假！
Chuyện này mà giả được à! (= 这不可能是假的) - (6) 那还用说！
Còn phải nói! (= 那不用说，那是当然的)
Một số câu phản vấn có 还 còn mang thêm ý 责备 zébèi — trách móc đối phương không nên nói thế, không nên làm thế:
- (7) 都十二点了，你还说早！
Mười hai giờ rồi mà anh còn bảo sớm! (ý: anh không nên nói là sớm) - (8) 还站在这儿干什么？还不快进屋去！
Còn đứng đây làm gì? Không mau vào nhà đi! (ý: không nên đứng đây, phải vào nhà)
Để ý câu (8) có khuôn 还不 + động từ — một cách giục giã rất mạnh, gần như ra lệnh: 还不快走！还不谢谢老师！
4. Khi 又 xuất hiện trong câu phản vấn
又 cũng dùng được trong câu phản vấn, nhưng có một đặc điểm hình thức: câu thường kèm từ nghi vấn (谁、什么、哪儿、怎么).
- (9) 你这些话又能骗谁呢？
Mấy lời này của anh lừa được ai chứ? - (10) 说说又有什么关系？
Nói ra thì có sao đâu?
So sánh: câu phản vấn có 还 thường không cần từ nghi vấn (这还能假！), còn câu phản vấn có 又 gần như luôn có (又能骗谁、又有什么关系、又能怎么样).
5. Bảng tổng kết: phân biệt 又 và 还 trong câu phản vấn
| Tiêu chí | 又 | 还 |
|---|---|---|
| Vai trò | tăng cường vế phủ định | tạo câu phản vấn |
| Nghĩa thực | giữ nguyên phủ định | lật ngược: phủ định → khẳng định |
| Từ nghi vấn đi kèm | ✔ thường có (谁、什么) | ✘ không bắt buộc |
| Sắc thái | biện bạch, thanh minh | trách móc, giục giã |
| Khuôn tiêu biểu | 又不是……、又没…… | 还能……、还用……、还不…… |
| Dịch tiếng Việt | có … đâu, nào có | chẳng lẽ, còn phải nói, còn … gì nữa |
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — hiểu 又不知道 thành “lại không biết”. Nghe câu 我又不知道 mà tưởng người ta nói “tôi lại không biết nữa rồi” là hiểu sai giọng điệu. Đó là lời thanh minh, hơi khó chịu.
Lỗi 2 — trả lời câu phản vấn như câu hỏi thật. Nghe 那还用说！mà đáp 用 hoặc 不用 là hỏng. Câu phản vấn không cần trả lời, nó chỉ để nhấn mạnh.
Lỗi 3 — dùng 又 một mình. ※我又不知道。đứng riêng nghe cụt. Khuôn này cần vế sau: 我又不知道，你问我干吗?
Lỗi 4 — nhầm 还 phản vấn với 还 nghĩa “vẫn còn”. 他还在睡觉 là “anh ta vẫn đang ngủ” — trung tính. 都十点了他还睡！là trách móc. Dấu hiệu: có mốc so sánh phía trước (都十点了) và dấu chấm than.
7. Mở rộng: bộ khuôn phản vấn cần thuộc lòng
Câu phản vấn chiếm tỉ lệ rất lớn trong khẩu ngữ tiếng Trung. Ngoài 又 và 还, bạn nên thuộc thêm:
- 难道…… 吗？ — chẳng lẽ: 难道你不知道吗？
- 不是……吗？ — chẳng phải… sao: 你不是去过北京吗？
- 哪儿…… — làm gì có: 我哪儿有时间啊！Tôi làm gì có thời gian!
- 怎么会…… — sao mà: 他怎么会不来呢？Sao mà anh ấy lại không đến được chứ?
- 何必…… — hà tất: 何必这么着急？
Điểm chung của cả nhóm: người nói không hỏi để lấy thông tin, mà để bày tỏ thái độ — ngạc nhiên, phản bác, trách móc. Khi nghe, hãy chú ý ngữ điệu đi xuống ở cuối câu; câu hỏi thật thường lên giọng, câu phản vấn thì không.
Đọc thêm bài phân biệt 都 và 才 để thấy chữ 都 cũng hay xuất hiện ở đầu câu trách móc kiểu 都十二点了.
8. Luyện tập
Điền 又 hoặc 还 vào chỗ trống:
- 下雨____有什么关系，咱们照样锻炼！
- 从这儿到学校要一个多小时呢，你____说不远！
- 你今天买这个，明天买那个，你花的钱____少吗？
- 下课了，____不休息休息！
- 我____没告诉他，他怎么会知道？
- 他____没问我，我为什么一定要回答？
- 看电影____有什么意思，不如踢球去。
Đáp án: (1) 又 (2) 还 (3) 还 (4) 还 (5) 又 (6) 又 (7) 又
Mẹo kiểm tra: câu nào có 什么、少吗 kiểu chất vấn kèm phủ định ngầm và mang giọng thanh minh thì chọn 又; câu nào mang giọng trách móc hoặc giục giã thì chọn 还.
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
我又不知道 khác gì với 我不知道?
Về mặt thông tin thì như nhau, đều là “tôi không biết”. Nhưng thêm 又 khiến giọng điệu mạnh hẳn, mang ý biện bạch: tôi có biết đâu mà hỏi tôi. 又 ở đây không mang nghĩa “lại” mà chỉ để nhấn mạnh vế phủ định.
Vì sao 你还会不知道 lại có nghĩa khẳng định?
Vì đó là câu phản vấn. Trong tiếng Trung, hình thức khẳng định của câu phản vấn mang nghĩa phủ định, và hình thức phủ định lại mang nghĩa khẳng định. 你还会不知道? nghĩa là 你肯定知道 — anh chắc chắn biết.
Câu phản vấn có 又 và có 还 khác nhau ở đâu?
Câu phản vấn có 又 thường kèm từ nghi vấn như 谁、什么、哪儿: 你这些话又能骗谁呢? Câu phản vấn có 还 thường mang ý trách móc, cho rằng đối phương không nên nói hoặc không nên làm như vậy: 都十二点了，你还说早!
