Điểm mấu chốt: 刚才 là danh từ chỉ một quãng thời gian ngắn vừa trôi qua; 刚刚 (cũng nói 刚) là phó từ nói rõ động tác vừa xảy ra, chỉ đứng trước động từ.
Hai từ đều dịch sang tiếng Việt là “vừa, vừa mới, ban nãy”, nên người học dùng lẫn liên tục. Cách phân biệt 刚才 và 刚刚 gọn nhất là nhớ từ loại của chúng — mọi khác biệt còn lại đều suy ra từ đó.
1. Khác biệt 1: từ loại và vị trí trong câu
刚才 là danh từ, đặt trước hoặc sau chủ ngữ đều được:
- (1) A: 刚才你在干什么？ B: 刚才我在吃饭。
A: Ban nãy anh làm gì? — B: Ban nãy tôi đang ăn cơm. - (2) A: 你刚才去哪儿了？ B: 我刚才去马丁那儿了。
A: Ban nãy anh đi đâu? — B: Ban nãy tôi qua chỗ Martin. - (3) A: 马新刚才来过这儿吗？ B: 刚才他来过这儿。
A: Ban nãy Mã Tân có tới đây không? — B: Ban nãy anh ấy có tới đây.
刚刚 (刚) là phó từ, chỉ đứng trước động từ:
- (1) A: 你早就吃完饭了？ B: 不，我刚刚吃完（饭）。
A: Anh ăn xong từ lâu rồi à? — B: Không, tôi vừa mới ăn xong. - (2) A: 你什么时候来的？ B: 我刚来。
A: Anh đến lúc nào? — B: Tôi vừa mới đến. - (3) A: 你这件衣服买了多长时间？ B: 这件衣服刚买来一个星期。
A: Bộ đồ này anh mua bao lâu rồi? — B: Bộ này mới mua được một tuần.
Nhận xét quan trọng của sách: với câu dùng 刚才, thông tin cần lấy nằm ở phần đứng sau 刚才. Với câu dùng 刚刚, thông tin cần lấy nằm ngay ở chính chữ 刚刚 — người trả lời muốn nhấn mạnh “vừa mới thôi”.
2. Khác biệt 2: cách phủ định
刚才 không có dạng phủ định của riêng nó, nhưng phía sau nó đặt được cụm phủ định — 刚才 + 不/没有:
- (1) 刚才不（没）下雨，怎么忽然下起这么大的雨。
Ban nãy có mưa đâu, sao bỗng dưng mưa to thế này.
刚刚 thì phải phủ định bằng khuôn 不是刚刚 + động từ:
- (2) A: 刚刚开始下雨吗？ B: 不是刚刚下雨，已经下了好一会儿了。
A: Vừa mới mưa à? — B: Không phải vừa mới mưa, mưa được một lúc rồi.
3. Khác biệt 3: mốc thời gian quy chiếu
刚才 chỉ liên quan tới khoảng thời gian ngay trước lúc nói. Còn 刚刚 nói động tác xảy ra chưa lâu, và mốc quy chiếu có thể là bất kỳ thời điểm nào trong quá khứ. Xem đoạn hội thoại của sách (A và B vừa xem xong phim):
- A: 你觉得刚才的电影怎么样？
B: 很不错。是刚上映的新片子吗？
A: 不是刚上映的，听说半年前放过。
B: 我想半年前这个电影刚上映的时候，票子一定很难买吧。
A: 那当然。刚才我还看见很多人在等退票呢。
A: Cậu thấy bộ phim ban nãy thế nào? — B: Hay lắm. Là phim mới ra rạp à? — A: Không phải mới ra, nghe nói nửa năm trước đã chiếu rồi. — B: Tớ nghĩ nửa năm trước lúc phim mới ra rạp, vé chắc khó mua lắm. — A: Còn phải nói. Ban nãy tớ còn thấy nhiều người đứng đợi vé trả lại kia kìa.
Trong đoạn này, 刚上映 quy chiếu về thời điểm nửa năm trước, còn 刚才 thì chỉ nói về lúc vừa rồi ở rạp. Đây là khác biệt tinh tế nhất, cũng là chỗ người học hay sai nhất.
4. Khác biệt 4: 刚刚 kết hợp với 就, 又 và mang đánh giá chủ quan
刚刚 dùng được với 就 và 又 để nói hai việc nối nhau trong thời gian ngắn:
- (1) 我刚进门，就听见电话铃响了。
Tôi vừa vào cửa thì nghe tiếng chuông điện thoại. - (2) 练习本刚买来不久又用完了。
Vở bài tập vừa mua chưa lâu đã dùng hết rồi.
Ngoài ra 刚刚 còn mang cái nhìn chủ quan về độ dài thời gian:
- (3) A: 你来上海很长时间了吧？ B: 不，我刚来一年多。
A: Anh tới Thượng Hải lâu rồi nhỉ? — B: Không, tôi mới tới hơn một năm thôi.
Hơn một năm là dài hay ngắn? Tuỳ người nói. B cho rằng ngắn nên dùng 刚. Điểm này rất giống chữ 才 trong bài vị trí của 才.
刚刚 còn có nghĩa “vừa vặn” về không gian, số lượng — thường nói 刚好:
- (4) 这个教室刚好坐得下20个学生。Phòng học này vừa đủ chỗ cho 20 sinh viên.
- (5) 我刚刚满18岁。Tôi vừa tròn 18 tuổi.
- (6) 两斤苹果加两斤橘子刚好五元。Hai cân táo cộng hai cân quýt vừa đúng năm tệ.
5. Bảng tổng kết: phân biệt 刚才 và 刚刚
| Tiêu chí | 刚才 | 刚刚 / 刚 |
|---|---|---|
| Từ loại | danh từ | phó từ |
| Vị trí | trước hoặc sau chủ ngữ | chỉ trước động từ |
| Phủ định | 刚才 + 不/没 | 不是刚刚 + động từ |
| Mốc quy chiếu | ngay trước lúc nói | bất kỳ mốc nào trong quá khứ |
| Đi với 就/又 | ✘ | ✔ 刚……就…… |
| Nghĩa “vừa vặn” | ✘ | ✔ 刚好 |
| Trọng tâm thông tin | ở phần sau nó | ở chính nó |
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — đặt 刚刚 trước chủ ngữ. ※刚刚我吃完饭。Phó từ không đứng trước chủ ngữ; phải nói 我刚刚吃完饭. Ngược lại 刚才我吃完饭了 thì đúng.
Lỗi 2 — phủ định trực tiếp 刚刚. ※我刚刚没来。Phải nói 我不是刚刚来的.
Lỗi 3 — dùng 刚才 cho chuyện xa. ※半年前这个电影刚才上映。Việc nửa năm trước thì phải dùng 刚: 半年前这个电影刚上映.
Lỗi 4 — thêm 了 sau động từ có 刚. Câu có 刚 thường không cần 了: ✔ 我刚来 / ✘ 我刚来了. Nếu có bổ ngữ thời lượng thì được: 我刚来一年多.
7. Mở rộng: nhóm từ chỉ “vừa mới” và “lát nữa”
Học xong cặp này, nên gom luôn cả nhóm từ chỉ thời gian gần để dùng cho chuẩn:
- 刚才 — ban nãy (quá khứ gần, danh từ)
- 刚刚 / 刚 — vừa mới (phó từ)
- 刚好 / 正好 — vừa vặn, vừa hay
- 一会儿 — lát nữa, một lát: 我一会儿就来。
- 待会儿 dāihuìr — chốc nữa (khẩu ngữ Bắc Kinh)
- 马上 — ngay lập tức: 我马上就到。
- 刚刚好 — vừa khéo, khớp y hệt
Một cặp nữa hay bị lẫn là 刚才 và 现在 trong so sánh: 我觉得现在比刚才舒服多了 (giờ tôi thấy dễ chịu hơn ban nãy nhiều). Vì 刚才 là danh từ nên nó đứng được sau giới từ 比 — điều mà 刚刚 không làm được. Đây là bằng chứng rõ nhất cho khác biệt từ loại.
8. Luyện tập
Điền 刚才 hoặc 刚刚 vào chỗ trống:
- ____谁给我打电话？
- 我跑到车站的时候，汽车____开走。
- 你的身体____好，还是要注意休息。
- ____的那阵雨好大啊。
- ____学的生词怎么已经忘了。
- 我觉得现在比____舒服多了，明天可以去上课了。
- 我____来上海的时候觉得不太习惯。
- ____跟你打招呼的人也是留学生吗？
Đáp án: (1) 刚才 (2) 刚刚 (3) 刚刚 (4) 刚才 (5) 刚刚 (6) 刚才 (7) 刚刚 (8) 刚才
Chú ý câu (4), (6), (8): 刚才 đứng trước 的 hoặc sau 比 — đúng đặc trưng của danh từ. Câu (2), (3), (5), (7): 刚刚 đứng sát động từ — đúng đặc trưng của phó từ.
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
刚才 và 刚刚 khác nhau cơ bản ở điểm nào?
刚才 là danh từ, chỉ một quãng thời gian ngắn vừa trôi qua, nên đứng trước hoặc sau chủ ngữ đều được: 刚才我在吃饭 / 我刚才在吃饭. 刚刚 (hay 刚) là phó từ, chỉ đứng trước động từ: 我刚刚吃完饭.
Vì sao nói 刚才不下雨 được mà 刚刚不下雨 lại sai?
Vì 刚才 là danh từ nên phía sau nó có thể đặt cả cụm phủ định: 刚才不(没)下雨. Còn 刚刚 là phó từ và không có dạng phủ định trực tiếp; muốn phủ định phải nói 不是刚刚 + động từ: 不是刚刚下雨，已经下了好一会儿了.
刚刚 có dùng cho chuyện xảy ra nửa năm trước không?
Có. 刚才 chỉ nói về khoảng thời gian ngay trước lúc nói, còn 刚刚 nói động tác xảy ra chưa lâu so với một mốc bất kỳ trong quá khứ: 半年前这个电影刚上映的时候，票子一定很难买吧.
