Phân biệt 呢 và 吗 trong tiếng Trung: bốn loại câu hỏi quyết định trợ từ

Điểm mấu chốt: Không nói ※你去哪儿吗? cũng không nói ※今天星期三呢? Chọn 呢 hay 吗 hoàn toàn phụ thuộc vào việc câu đó thuộc loại câu hỏi nào.

Tiếng Trung có bốn loại câu nghi vấn. Chỉ một loại duy nhất dùng 吗, ba loại còn lại dùng 呢 hoặc không dùng gì. Nắm được bảng phân loại này là bạn phân biệt 呢 và 吗 xong xuôi, không cần học thuộc từng câu.

1. Câu hỏi đúng-sai (是非问) — dùng 吗

是非问 shìfēiwèn giống Yes-No Question trong tiếng Anh, trả lời được bằng 是/不是/对/不对. Loại này dùng 吗, đôi khi bỏ 吗 và chỉ lên giọng cuối câu.

  • (1) A: 今天星期三吗? B: 不,今天星期四。
    Hôm nay thứ Tư à? — Không, hôm nay thứ Năm.
  • (2) A: 你会说汉语吗? B: 我会说一点儿。我在美国学过一年。 A: 你是美国人?(=你是美国人吗?)B: 是的。
    Bạn biết nói tiếng Trung không? — Tôi nói được một chút. Tôi học một năm ở Mỹ. — Bạn là người Mỹ à? — Vâng.
  • (3) A: 你明天去北京吗? B: 我明天不去。我后天去。
    Mai bạn đi Bắc Kinh à? — Mai tôi không đi, ngày kia tôi mới đi.

2. Câu hỏi đặc chỉ (特指问) — dùng 呢 hoặc không

特指问 tèzhǐwèn giống Wh-Question, hỏi 谁/什么/怎么样/哪儿/多少/几. Mẫu: 谁/什么/哪/怎么 … + (呢)?

  • (4) A: 今天星期几? B: 今天星期四。
  • (5) A: 你是哪国人? B: 我是美国人。
  • (6) A: 你说你不想去北京,那你打算去哪儿呢? B: 我去广州。
    Bạn nói không muốn đi Bắc Kinh, vậy bạn định đi đâu? — Tôi đi Quảng Châu.

Chú ý câu (6): có 呢 vì đây là câu truy hỏi tiếp nối mạch hội thoại trước đó.

3. Câu hỏi chính phản (反复问) — dùng 呢 hoặc không

反复问 fǎnfùwèn có dạng V不V, Adj不Adj, V没V. Mẫu: …V/A 不/没 V/A… + (呢)?

  • (7) A: 你是不是美国人? B: 我不是。
  • (8) A: 他来了没有? B: 他还没来。
  • (9) A: 你昨天说去北京,今天说不去北京,你到底去不去北京呢? B: 我还没决定。
    Hôm qua bạn bảo đi Bắc Kinh, hôm nay lại bảo không đi, rốt cuộc bạn có đi hay không? — Tôi vẫn chưa quyết.

Đã có kết cấu V不V thì tuyệt đối không thêm 吗: ※你是不是美国人吗? là câu sai nặng.

4. Câu hỏi lựa chọn (选择问) — dùng 呢 hoặc không

选择问 xuǎnzéwèn có dạng A 还是 B + (呢)?

  • (10) A: 今天星期三还是星期四? B: 今天星期四。
  • (11) A: 他明天来还是不来? B: 他不来了。
  • (12) A: 有的人想去北京,有的人想去广州。咱们去北京还是去广州呢? B: 我看,咱们去北京吧。
    Có người muốn đi Bắc Kinh, có người muốn đi Quảng Châu. Chúng ta đi Bắc Kinh hay Quảng Châu đây? — Tôi thấy chúng ta đi Bắc Kinh đi.

5. Bảng tổng kết: phân biệt 呢 và 吗

Loại câu hỏi Dấu hiệu 吗 呢
是非问 — đúng/sai không có nghi vấn từ ✔ ✘
特指问 — đặc chỉ 谁, 什么, 哪儿, 几, 怎么 ✘ ✔ (tuỳ chọn)
反复问 — chính phản V不V, V没V, Adj不Adj ✘ ✔ (tuỳ chọn)
选择问 — lựa chọn A 还是 B ✘ ✔ (tuỳ chọn)

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — ※你去哪儿吗? Đã có 哪儿 thì bỏ 吗. Nói 你去哪儿?hoặc 你去哪儿呢?

Lỗi 2 — ※你有没有时间吗? Kết cấu 有没有 đã là câu hỏi rồi, thêm 吗 thành thừa. Chọn một trong hai: 你有时间吗?hoặc 你有没有时间?

Lỗi 3 — ※你喝咖啡还是喝茶吗? Câu lựa chọn không đi với 吗. Nói 你喝咖啡还是喝茶?

Lỗi 4 — lạm dụng 呢 ở câu trần thuật. 呢 cuối câu trần thuật mang nghĩa khác hẳn (đang diễn ra hoặc nhấn mạnh): 他睡觉呢 nghĩa là “anh ấy đang ngủ mà”, không phải câu hỏi.

7. Mở rộng: những vai trò khác của 呢

Ngoài chức năng trợ từ nghi vấn, 呢 còn ba cách dùng rất thông dụng:

  • Câu hỏi tỉnh lược N+呢? — 我很好,你呢? / 我的书呢?(Sách của tôi đâu rồi?)
  • Nhấn mạnh sự việc đang diễn ra — 外面下雨呢。/ 他还在开会呢。
  • Nhấn mạnh mức độ, phóng đại — 这儿离火车站远着呢!(Chỗ này xa ga lắm đấy!)

Còn 吗 thì chỉ có đúng một việc: biến câu trần thuật thành câu hỏi đúng-sai. Đơn giản hơn 呢 rất nhiều. Sau bài này, bạn nên đọc tiếp vì sao không nói 你知道他在哪儿呢 — một cái bẫy nâng cao của chính quy tắc vừa học.

8. Luyện tập

Điền 呢 hoặc 吗 vào chỗ trống:

  • (1) 这是你的词典 ______?
  • (2) 这是谁的词典 ______?
  • (3) 这是你的词典还是他的词典 ______?
  • (4) 这是不是你的词典 ______?
  • (5) 票买了 ______?
  • (6) 票买了没有 ______?
  • (7) 你去过什么地方 ______?
  • (8) 你什么地方都去过 ______?

Đáp án: (1) 吗 — 是非问. (2) 呢 — có 谁. (3) 呢 — 还是. (4) 呢 — 是不是. (5) 吗 — 是非问. (6) 呢 — 了没有 là chính phản. (7) 呢 — có 什么地方 hỏi thật. (8) 吗 — ở đây 什么地方都 nghĩa là “nơi nào cũng”, không phải hỏi, nên câu là 是非问.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không nói 你去哪儿吗?

Vì câu đã có nghi vấn từ 哪儿, nó thuộc loại câu hỏi đặc chỉ (特指问). Loại này chỉ dùng 呢 hoặc không dùng trợ từ nào. 吗 chỉ dành cho câu hỏi đúng-sai không có nghi vấn từ.

Có bắt buộc phải thêm 呢 không?

Không. 呢 là tuỳ chọn với cả ba loại câu hỏi đặc chỉ, chính phản và lựa chọn. Thêm 呢 khiến câu mềm hơn, có ý truy hỏi tiếp mạch hội thoại; bỏ đi câu vẫn đúng.

今天星期三呢? có đúng không?

Sai. Đây là câu hỏi đúng-sai, phải nói 今天星期三吗? Chỉ khi có ngữ cảnh so sánh như 昨天星期二,今天呢? thì 呢 mới xuất hiện, nhưng khi đó nó là mẫu tỉnh lược N+呢.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *