Phân biệt 根据 và 按照 trong tiếng Trung: căn cứ vào đâu hay làm thế nào?

Điểm mấu chốt: 根据 nói vì sao lại nói như vậy, vì sao lại làm như vậy — nó nêu căn cứ. 按照 nói làm như thế nào — nó nêu cách thức, tiêu chuẩn phải tuân theo.

Tiếng Việt dịch cả hai thành “theo, căn cứ vào”, nên nhiều người dùng bừa. Nhưng người Trung Quốc cảm nhận rất rõ hai từ này ở hai vị trí khác nhau trong mạch suy nghĩ. Bài này giúp bạn phân biệt 根据 và 按照 bằng cách nhìn vào vai trò của thành phần đứng sau chúng.

1. 根据 nêu tiền đề để rút ra kết luận

Khi làm giới từ, 根据 lấy một tình huống nào đó làm tiền đề để đưa ra kết luận, phán đoán, hoặc làm cơ sở cho lời nói và hành động. Sơ đồ của sách:

根据 + 看法/分析/调查/了解/情况/结果/报告/说明 → 得出结论/做出判断/做出行动

  • (1) 根据试验的结果,证明这么做是不行的。
    Căn cứ vào kết quả thí nghiệm, chứng tỏ làm thế là không được.
  • (2) 根据天气预报,今明两天不会下雨。
    Theo dự báo thời tiết, hôm nay và ngày mai sẽ không mưa.
  • (3) 根据我们的调查,这件事跟他无关。
    Theo điều tra của chúng tôi, việc này không liên quan tới anh ta.
  • (4) 你根据什么说我们的产品质量不好?
    Anh căn cứ vào đâu mà nói sản phẩm của chúng tôi kém chất lượng?

Câu (4) là ví dụ đắt nhất: 根据什么 chính là “dựa vào cái gì”, không đời nào thay được bằng 按照什么.

2. Mẫu câu A 是根据 B 动词的

Một mẫu rất hay gặp trong văn viết: A + 是根据 + B + động từ (nêu sự thay đổi, quyết định) + 的.

  • (5) 这个电影是根据同名小说改编的。
    Bộ phim này được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên.
  • (6) 新的条例是根据大家的意见修订的。
    Điều lệ mới được sửa đổi dựa trên ý kiến của mọi người.
  • (7) 这个计划是根据实际情况制订出来的。
    Kế hoạch này được lập ra dựa trên tình hình thực tế.

Ngoài ra 根据 còn làm danh từ: 有根据 / 没有根据 / 找出根据 / 理论根据. Muốn nhấn mạnh thì nói 有根有据, 没根没据.

3. 按照 nêu cách làm, tiêu chuẩn phải tuân theo

按照 cũng là giới từ, cũng có ý “dựa vào”, nhưng thiên hẳn (偏重 piānzhòng) về phương pháp, yêu cầu, quy định khi hành động. Nói cách khác: làm như thế nào.

按照 + 办法/方法/规定/标准/计划/想法/要求/指示/决定/原则/政策/意图 + động từ

  • (1) 他按照指定的时间到达了目的地。
    Anh ấy tới đích đúng theo thời gian đã định.
  • (2) 我们一定会按照你们的要求完成任务。
    Chúng tôi nhất định sẽ hoàn thành nhiệm vụ theo đúng yêu cầu của các bạn.
  • (3) 如果按照这个办法去做,肯定成功。
    Nếu làm theo cách này thì chắc chắn thành công.
  • (4) 这件衣服是按照她的身材做的。
    Bộ quần áo này may theo số đo của cô ấy.
  • (5) 他没按照汉字的笔画顺序写,所以写不快。
    Cậu ấy không viết theo thứ tự nét của chữ Hán nên viết không nhanh được.

4. Bảng tổng kết: phân biệt 根据 và 按照

Tiêu chí 根据 按照
Trả lời câu hỏi vì sao nói vậy / làm vậy? làm như thế nào?
Thành phần đi sau 调查, 情况, 结果, 报告, 预报 规定, 标准, 计划, 要求, 办法
Vai trò trong lập luận tiền đề, căn cứ khuôn mẫu, cách thức
根据什么 / 按照什么 ✔ rất thông dụng ✘ hầu như không nói
Làm danh từ ✔ 有根据, 理论根据 ✘
Mẫu 是…的 ✔ 是根据小说改编的 ✔ 是按照她的身材做的

5. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 按照 cho nguồn tin. ※按照天气预报,明天下雨。Dự báo thời tiết là căn cứ để phán đoán, không phải quy tắc để tuân theo, phải nói 根据天气预报.

Lỗi 2 — dùng 根据 cho mệnh lệnh. ※根据老师的要求做作业 nghe rất gượng. Yêu cầu của thầy cô là chuẩn mực phải làm theo, nên nói 按照老师的要求做作业.

Lỗi 3 — hỏi sai. Muốn hỏi “dựa vào đâu mà nói thế”, phải nói 你根据什么这么说? Không nói ※你按照什么这么说?

Lỗi 4 — quên 根据 là danh từ. Câu “Lời anh nói không có căn cứ” phải là 你说的话没有根据, chứ không phải ※没有按照.

6. Mở rộng: 依照, 依据, 按 và 照

Hệ thống giới từ này còn vài thành viên nữa, hầu hết đều mang sắc thái trang trọng hơn:

  • 按 àn — bản rút gọn khẩu ngữ của 按照: 按规定办 / 按时到.
  • 照 zhào — cũng rút gọn, hay đi với đại từ: 照我说的做 / 照这样下去.
  • 依照 yīzhào — dùng trong văn bản pháp luật: 依照法律规定处理.
  • 依据 yījù — vừa là giới từ vừa là danh từ, trang trọng hơn 根据: 以事实为依据.
  • 本着 běnzhe — dựa trên tinh thần, nguyên tắc: 本着友好的精神协商.

Mẹo nhớ nhanh: hễ đứng trước quy định, kế hoạch, tiêu chuẩn, thời gian ấn định thì chọn 按照; hễ đứng trước thông tin, số liệu, kết quả, ý kiến làm cơ sở suy luận thì chọn 根据. Bài phân biệt 通过 và 经过 cũng dùng đúng lối tư duy “thành phần đứng sau đóng vai trò gì” như vậy.

7. Luyện tập

Điền 根据 hoặc 按照 vào chỗ trống:

  • (1) 你 ______ 什么说这个句子错了?
  • (2) ______ 医生的判断,他的病不太严重。
  • (3) 你应该 ______ 医生说的,坚持每天吃药,注意休息。
  • (4) 我们必须 ______ 预定的时间到达那儿。

Đáp án: (1) 根据 — hỏi căn cứ. (2) 根据 — chẩn đoán là cơ sở phán đoán. (3) 按照 — lời bác sĩ là chỉ dẫn phải làm theo. (4) 按照 — thời gian ấn định là chuẩn mực phải tuân thủ.

Câu hỏi thường gặp

根据 và 按照 khác nhau ở một câu hỏi nào?

根据 trả lời “vì sao nói vậy, vì sao làm vậy” — nó nêu tiền đề, căn cứ. 按照 trả lời “làm như thế nào” — nó nêu phương pháp, tiêu chuẩn, quy định phải tuân theo.

根据 có làm danh từ được không?

Được. 有根据 / 没有根据 / 找出根据 / 理论根据 đều rất thông dụng, nghĩa là căn cứ, chứng cứ. Cách nói nhấn mạnh là 有根有据, 没根没据. 按照 thì không làm danh từ.

Nói 根据大家的意见修订 hay 按照大家的意见修订?

Cả hai đều dùng được nhưng khác sắc thái. 根据大家的意见修订 nhấn mạnh ý kiến mọi người là căn cứ để sửa. 按照大家的意见修订 nhấn mạnh sửa đúng y theo ý kiến đó, không làm khác đi.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *