Điểm mấu chốt: 怎么 có nhiều nghĩa khác nhau. Cùng một chữ, đặt ở vị trí khác nhau trong câu là hỏi chuyện khác nhau.
Đây là một trong những nghi vấn từ được dùng nhiều nhất, nhưng cũng gây hiểu nhầm nhiều nhất. Nắm được các nghĩa của 怎么 sẽ giúp bạn nghe hiểu chính xác hơn hẳn trong hội thoại thật.
1. Năm câu mẫu của sách
- (1) 他(是)怎么来的?
Anh ấy tới bằng cách nào? - (2) 他怎么也来了?
Sao anh ấy cũng tới thế nhỉ? - (3) 怎么,他也来了?
Ơ kìa, anh ấy cũng tới à? - (4) 他不怎么来。
Anh ấy ít khi tới. - (5) 他怎么会来呢?
Anh ấy làm sao mà tới được?
2. Giải thích từng nghĩa
(1) 怎么 = hỏi cách thức (怎么样). Trả lời: 他坐飞机来的 / 他坐汽车来的.
(2) 怎么 = 为什么. Người nói cho rằng anh ta lẽ ra không nên tới, nay thấy anh ta cũng tới nên thấy lạ. Chữ 怎么 ở đây mang màu sắc ngạc nhiên, khác với 为什么 trung tính.
(3) 怎么 = giọng kinh ngạc, đặt ở đầu câu, tách bằng dấu phẩy. Nó không phải thành phần câu, chỉ là lời thốt lên.
(4) 不怎么 = 不太, 不很. 不怎么来 nghĩa là rất ít khi tới.
(5) 怎么会…呢 = câu phản vấn. 怎么会来呢 chính là 当然不会来 — dĩ nhiên là không tới. Cuối câu thường có 呢.
3. Bảng tổng kết các nghĩa của 怎么
| Vị trí / hình thức | Nghĩa | Ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| 怎么 + V (是…的) | cách thức | 这个字怎么写? | Chữ này viết thế nào? |
| 怎么 + V (có ý lạ) | vì sao | 你怎么在这儿? | Sao cậu lại ở đây? |
| 怎么, + câu | kinh ngạc | 怎么,今天没电? | Ơ, hôm nay mất điện à? |
| 不怎么 + adj/V | không lắm | 不怎么好看。 | Không đẹp lắm. |
| 怎么会…呢 | phản vấn | 那怎么可以? | Thế sao được! |
4. Phân biệt 怎么 hỏi cách thức và 怎么 hỏi nguyên nhân
Đây là chỗ dễ nhầm nhất. Hai mẹo phân biệt:
- Có 是…的 thì là hỏi cách thức: 他是怎么来的? — hỏi phương tiện.
- Có 了, 也, 还 hoặc phủ định thì thường là hỏi nguyên nhân: 他怎么也来了?/你怎么不吃?/他怎么还没来?
Ngoài ra, 怎么 hỏi nguyên nhân bao giờ cũng kèm chút ngạc nhiên hoặc trách móc, còn 为什么 thì trung tính. So sánh: 你为什么迟到? (hỏi lý do) và 你怎么迟到了? (vừa hỏi vừa trách).
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — nhầm 怎么 với 怎么样. ※你身体怎么? phải là 你身体怎么样? 怎么 không làm vị ngữ được.
Lỗi 2 — dùng 为什么 ở chỗ cần 怎么. Thấy bạn đứng ở nơi bất ngờ mà hỏi 你为什么在这儿? nghe như đang chất vấn. Nên hỏi 你怎么在这儿?
Lỗi 3 — hiểu sai 不怎么. 这个菜不怎么好吃 không phải là “món này không ngon” mà là “món này không ngon lắm” — nhẹ hơn nhiều.
Lỗi 4 — trả lời câu phản vấn. Nghe 那怎么可以? mà đi trả lời “可以” là hiểu sai. Đó là lời phản đối, nghĩa là “thế thì sao được”.
6. Mở rộng: các cụm cố định với 怎么
- 怎么办 — làm sao bây giờ: 这可怎么办?
- 怎么了 — sao thế, có chuyện gì: 你怎么了?
- 怎么样 — thế nào, dùng để đề nghị: 明天去,怎么样?
- 怎么也…不 — làm cách nào cũng không: 我怎么也想不起来。
- 不管怎么…都 — dù thế nào cũng: 不管怎么忙,都要吃饭。
- 怎么说呢 — nói thế nào nhỉ, dùng để câu giờ khi đang nghĩ.
Về câu phản vấn, bạn có thể đọc thêm ở bài phân biệt 呢 và 吗 để hiểu vì sao loại câu này luôn kết bằng 呢.
7. Luyện tập
Phần 1. 怎么 trong các câu sau mang nghĩa gì?
- (1) 这个字怎么写?
- (2) 你怎么在这儿?
- (3) 怎么,今天没电?
- (4) 这电影不怎么好看。
- (5) 学生:老师,我不参加明天的考试,可以吗? 老师:那怎么可以?
Đáp án: (1) hỏi cách thức. (2) hỏi nguyên nhân, có ý ngạc nhiên. (3) thốt lên kinh ngạc. (4) 不怎么 = không lắm. (5) câu phản vấn, nghĩa là “không được đâu”.
Phần 2. Hoàn thành hội thoại:
- (1) A: 你怎么知道我住在这儿? B: ______
- (2) A: 你昨天怎么没来上课? B: ______
- (3) A: 汽车怎么还不来! B: ______
- (4) A: 怎么,你也来了! B: ______
Gợi ý đáp án: (1) 是小王告诉我的。(2) 我昨天病了,去医院了。(3) 别急,可能堵车了。(4) 是啊,我也想来看看。
Câu hỏi thường gặp
怎么 khác 怎么样 chỗ nào?
怎么 đứng trước động từ, hỏi cách thức hoặc nguyên nhân: 怎么写? 怎么不来? 怎么样 làm vị ngữ hoặc bổ ngữ, hỏi tình trạng: 你身体怎么样? 他做得怎么样?
不怎么 nghĩa là gì?
Nghĩa là “không lắm, không mấy”. 他不怎么来 nghĩa là anh ấy ít khi tới. 这电影不怎么好看 nghĩa là phim không hay lắm — cách chê nhẹ nhàng, lịch sự.
怎么会…呢 dùng khi nào?
Đây là câu phản vấn, hình thức hỏi nhưng nghĩa khẳng định ngược lại. 他怎么会来呢 nghĩa là “anh ta làm sao mà tới được”, tức là chắc chắn không tới. Cuối câu thường có 呢.
