Phân biệt 差不多 và 差点儿 trong tiếng Trung: suýt nữa hay gần bằng?

Điểm mấu chốt: 差不多 nêu sự xấp xỉ về số lượng hoặc mức độ; 差点儿 bày tỏ cảm giác may mắn hoặc tiếc nuối về việc đã hoặc chưa xảy ra.

Hai từ chỉ khác nhau một chữ nhưng chức năng hoàn toàn khác. Cách phân biệt 差不多 và 差点儿 đơn giản nhất: 差不多 là lời thông báo, 差点儿 là lời cảm thán.

1. Hai câu mở đầu

差不多 — nêu sự xấp xỉ:

  • (1) 同学们差不多都来了。Các bạn học gần như đến đủ cả.
  • (2) 他俩差不多高。Hai người họ cao xấp xỉ nhau.

差点儿 — bày tỏ may mắn hoặc tiếc nuối:

  • (3) 刚才差点儿让汽车撞着,好险哪!Ban nãy suýt nữa thì bị ô tô đâm, hú vía! (thực tế là không bị đâm)
  • (4) 哎呀,差点儿就买着了,真可惜!Ôi, suýt nữa thì mua được, tiếc thật! (thực tế là không mua được)

Câu (1), (2) chỉ cho ta biết một sự thật. Câu (3), (4) mang giọng 庆幸 (qìngxìng — thấy may) hoặc 惋惜 (wǎnxī — thấy tiếc).

2. Cách dùng 差不多

差不多 đứng trước ba loại thành phần:

  • 差不多 + động từ: (5) 第三册差不多学完了。Quyển ba học gần xong rồi.
  • 差不多 + tính từ: (6) 他的头发差不多全白了。Tóc ông ấy gần như bạc hết.
  • 差不多 + số lượng: (7) 我在这儿住了差不多五年了。Tôi ở đây gần năm năm rồi.

Ngoài ra 差不多 còn làm tính từ hoặc vị ngữ độc lập: 这两件衣服差不多 (hai bộ đồ này na ná nhau), 时间差不多了 (sắp tới giờ rồi).

3. Ba tình huống của 差点儿

Đây là phần hóc búa nhất. Sách chia ba trường hợp:

Trường hợp 1 — việc không mong xảy ra, kết quả là không xảy ra, cảm thấy may. Thêm 没 hay không đều được, nghĩa như nhau:

  • (8) 刚才我差点儿(没)闹笑话。Ban nãy tôi suýt nữa thì làm trò cười.
  • (9) 她差点儿(没)摔倒。Cô ấy suýt nữa thì ngã.

Trường hợp 2 — việc mong xảy ra, kết quả là không xảy ra, cảm thấy tiếc. Trước động từ thường có 就:

  • (10) 事情差点儿就要办成了,想不到又起了变化。Việc suýt nữa thì xong, ai ngờ lại có biến.
  • (11) 汽车差点儿就到机场了,可是突然坏了。Xe suýt nữa thì tới sân bay, nhưng bỗng nhiên hỏng.

Trường hợp 3 — việc mong xảy ra, kết quả là đã xảy ra, cảm thấy may. Trước động từ bắt buộc có 不 hoặc 没:

  • (12) 公共汽车太挤了,我差点儿挤不上去。Xe buýt chật quá, tôi suýt nữa thì không chen lên được. (thực tế là đã lên được)
  • (13) 他差点儿没考上大学。Anh ấy suýt nữa thì không đỗ đại học. (thực tế là đã đỗ)

4. Giải mã nghịch lý 差点儿没

Người học hay hoảng vì 差点儿摔倒 và 差点儿没摔倒 đều là “không ngã”, còn 差点儿没考上 lại là “đã đỗ”. Quy luật thật ra rất gọn:

  • Việc không mong xảy ra → kết quả luôn là không xảy ra, dù có 没 hay không (摔倒、闹笑话、被撞).
  • Việc mong xảy ra + không có 没 → kết quả là không xảy ra, thấy tiếc (差点儿就买着了).
  • Việc mong xảy ra + có 没/不 → kết quả là đã xảy ra, thấy may (差点儿没考上).

Mẹo nhớ một câu: chữ 没 chỉ có tác dụng thật sự khi việc đó là điều bạn mong muốn. Với việc xui rủi, chữ 没 chỉ là thừa, không đổi nghĩa.

5. Bảng tổng kết: phân biệt 差不多 và 差点儿

Tiêu chí 差不多 差点儿
Chức năng nêu sự xấp xỉ bày tỏ may mắn / tiếc nuối
Có cảm xúc không ✘ trung tính ✔ luôn có
Đi với số lượng ✔ 差不多五年 ✘
Đi với 没 mà nghĩa không đổi ✘ ✔ với việc xui rủi
Hay đi với 就 ✘ ✔ 差点儿就……
Dịch tiếng Việt gần như, xấp xỉ, khoảng suýt nữa thì

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 差点儿 cho số lượng. ※我住了差点儿五年。Phải là 差不多五年.

Lỗi 2 — dùng 差不多 khi muốn nói “suýt nữa”. ※我差不多摔倒了。Câu này nghe như bạn ngã một phần. Phải nói 我差点儿摔倒了.

Lỗi 3 — hiểu ngược 差点儿没考上. Rất nhiều học viên dịch thành “suýt nữa thì đỗ”, tức là trượt. Sai hoàn toàn: câu này nghĩa là đã đỗ, chỉ là sát nút.

Lỗi 4 — quên 就 trong trường hợp tiếc nuối. 差点儿买着了 nghe cụt; thêm 就 sẽ đúng giọng tiếc rẻ: 差点儿就买着了.

7. Mở rộng: nhóm từ chỉ sự áng chừng và suýt soát

Hai từ trong bài thuộc hai nhóm khác nhau, nên học thêm cả hai nhóm:

Nhóm áng chừng (cùng họ với 差不多):

  • 大约 dàyuē / 大概 dàgài — khoảng chừng: 大约二十个人。
  • 左右 zuǒyòu — trên dưới, đặt sau số: 三十岁左右。
  • 将近 jiāngjìn — gần tới (thiên về văn viết): 将近一百人。
  • 几乎 jīhū — hầu như: 几乎所有人都同意。

Nhóm suýt soát (cùng họ với 差点儿):

  • 险些 xiǎnxiē — suýt nữa (văn viết): 险些出事。
  • 好悬 hǎoxuán — hú vía (khẩu ngữ Bắc Kinh).
  • 幸亏 xìngkuī — may mà: 幸亏你提醒我。
  • 差一点儿 — biến thể đầy đủ của 差点儿, nghĩa hoàn toàn như nhau.

Đáng chú ý là 几乎 — nó đứng chân giữa hai nhóm. 几乎都来了 giống 差不多都来了 (áng chừng), nhưng 几乎摔倒 lại giống 差点儿摔倒 (suýt nữa). Khác biệt: 几乎 trung tính hơn, còn 差点儿 luôn kèm cảm xúc rõ rệt.

Bạn cũng có thể ôn thêm cách nói kết cục ở bài phân biệt 到底, 究竟 và 终于, vì 差点儿 và 终于 hay xuất hiện cùng nhau trong lời kể: 试了半天,差点儿放弃,最后终于成功了。

8. Luyện tập

Điền 差不多 hoặc 差点儿:

  1. 我等了____一个小时。
  2. 路上太滑,我____摔倒了。
  3. 这两个包____大。
  4. 票卖完了,我____没买到。
  5. 作业我____做完了。

Đáp án: (1) 差不多 (2) 差点儿 (3) 差不多 (4) 差点儿 (5) 差不多

Câu (4) đáng chú ý: mua vé là việc mong muốn, có 没 nên kết quả là đã mua được, người nói thấy may. Nếu bỏ 没 thành 我差点儿买到了 thì lại thành chưa mua được và thấy tiếc.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao 差点儿摔倒 và 差点儿没摔倒 nghĩa giống nhau?

Vì với việc mình không mong xảy ra và thực tế đã không xảy ra, thêm 没 hay không đều được, nghĩa vẫn là “suýt nữa thì ngã, may mà không ngã”. Đây là điểm đặc biệt của 差点儿.

Khi nào 差点儿没 lại có nghĩa là việc đã xảy ra?

Khi đó là việc mình mong xảy ra. 他差点儿没考上大学 nghĩa là anh ấy suýt nữa thi trượt — thực tế là đã đỗ, người nói thấy may. Quy tắc: việc mong muốn + 差点儿没 = đã xảy ra, cảm thấy may.

差不多 dùng với những gì?

差不多 đứng trước động từ, tính từ hoặc cụm số lượng để nêu sự xấp xỉ: 差不多学完了、差不多全白了、差不多五年了. Nó chỉ nêu sự thật, không mang cảm xúc may hay tiếc.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *