Phân biệt 突然 và 忽然 trong tiếng Trung: tính từ và phó từ

Điểm mấu chốt: 突然 là tính từ, ngoài làm trạng ngữ còn làm được định ngữ, vị ngữ và bổ ngữ. 忽然 là phó từ, chỉ làm trạng ngữ.

Hai từ này đều dùng cho tình huống bất ngờ, ngoài dự liệu (出乎意料 chūhū yìliào). Vì nghĩa gần như trùng nhau nên cách phân biệt 突然 và 忽然 không nằm ở ngữ nghĩa mà nằm ở chức năng ngữ pháp.

1. Chỗ hai từ dùng thay nhau được

Khi làm trạng ngữ đứng trước động từ, cả hai đều đúng:

• (1) 我正要出去，忽然（突然）下起了一阵大雨。
  Tôi vừa định ra ngoài thì bỗng đổ một trận mưa lớn.
• (2) 我的自行车刚才还在这儿，怎么忽然（突然）不见了。
  Xe đạp của tôi ban nãy còn ở đây, sao bỗng dưng biến mất.
• (3) 忽然（突然）停电了。
  Bỗng dưng mất điện.

Ở ba câu này, chọn từ nào cũng được. 忽然 thiên về khẩu ngữ kể chuyện, 突然 nghe mạnh và trang trọng hơn chút ít.

2. 突然 làm định ngữ

Khuôn: 突然 + (的) + danh từ.

• (1) 情况发生了突然的变化。
  Tình hình đã có biến đổi đột ngột.
• (2) 这是一起突然的事故。
  Đây là một vụ tai nạn bất ngờ.
• (3) 有一个突然的消息要告诉你们。
  Có một tin bất ngờ muốn báo cho các bạn.

Không câu nào trong ba câu trên thay được bằng 忽然. Đây là ranh giới rõ ràng nhất giữa hai từ.

3. 突然 làm vị ngữ, nhận phó từ mức độ

Vì là tính từ nên 突然 nhận được phó từ mức độ đứng trước (很、太、非常、十分) và bổ ngữ mức độ đứng sau (极了、得很).

• (1) 事情的发生很（太、非常、十分）突然。／ 事情的发生突然极了（得很）。
  Sự việc xảy ra rất đột ngột.
• (2) 天气的变化很突然。／ 天气的变化突然极了（得很）。
  Thời tiết thay đổi rất đột ngột.

Thử với 忽然: ※很忽然、※忽然极了 — đều sai. Phó từ không bao giờ nhận được phó từ mức độ, đó là quy tắc chung của tiếng Trung.

4. 突然 làm bổ ngữ

Khuôn: động từ + 得 + (……) + 突然.

• (1) 他的病来得有点儿突然。
  Bệnh của anh ấy đến hơi đột ngột.
• (2) 事故发生得那么突然。
  Tai nạn xảy ra đột ngột đến thế.

Ngoài ra 突然 còn làm được vị ngữ trong câu hỏi và câu có 并不:

• (1) 你认为发生这样的事情突然吗？
  Anh cho rằng chuyện thế này xảy ra là đột ngột à?
• (2) 这儿发生地震并不突然，人们早有预感。
  Ở đây xảy ra động đất chẳng có gì đột ngột, người ta đã linh cảm từ trước.

Tất cả các câu trong mục 2, 3, 4 đều không thay được bằng 忽然.

5. Bảng tổng kết: phân biệt 突然 và 忽然

Chức năng	突然 (tính từ)	忽然 (phó từ)	Ví dụ
Trạng ngữ (trước động từ)	✔	✔	突然/忽然停电了
Định ngữ (trước danh từ)	✔	✘	突然的变化
Vị ngữ	✔	✘	事情的发生很突然
Bổ ngữ (sau 得)	✔	✘	来得有点儿突然
Nhận 很、非常	✔	✘	非常突然
Dùng trong câu hỏi 吗	✔	✘	你觉得突然吗？

Quy tắc một câu: chỗ nào 忽然 dùng được thì 突然 cũng dùng được, nhưng ngược lại thì không. Khi phân vân, chọn 突然 sẽ an toàn hơn.

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 忽然 làm định ngữ. ※这是一个忽然的消息。Phải là 突然的消息.

Lỗi 2 — thêm 很 vào trước 忽然. ※事情发生得很忽然。Phải là 很突然.

Lỗi 3 — dùng 突然 như trạng ngữ mà quên rằng nó cũng cần vị trí đúng. Trạng ngữ phải đứng trước động từ, sau chủ ngữ hoặc trước chủ ngữ: ✔ 突然下雨了 / ✔ 他突然站起来了 / ✘ 他站起来突然了.

Lỗi 4 — nhầm với 忽然间 và 一下子. 忽然间 là biến thể văn vẻ của 忽然, cũng chỉ làm trạng ngữ. 一下子 nhấn mạnh tốc độ nhanh chứ không nhất thiết bất ngờ: 一下子就吃完了 (ăn cái vèo là hết).

7. Mở rộng: nhóm từ chỉ sự bất ngờ

Tiếng Trung có cả một chùm từ diễn tả cái bất ngờ, mỗi từ một sắc thái:

• 忽然 — bỗng nhiên (khẩu ngữ, kể chuyện)
• 突然 — đột ngột (mạnh hơn, dùng linh hoạt mọi vị trí)
• 猛然 měngrán — chợt, mạnh và dữ dội: 他猛然回头。
• 忽而 hū’ér — lúc thì… lúc thì: 忽而哭忽而笑。
• 意外 yìwài — bất ngờ, ngoài dự tính; vừa là tính từ vừa là danh từ: 这个结果很意外 / 发生了意外。
• 没想到 — không ngờ, dùng mở đầu câu kể: 没想到他来了。
• 竟然 jìngrán — thế mà lại, nhấn mạnh sự trái với dự đoán: 他竟然没来。

Trong nhóm này, đáng lưu ý nhất là 意外 vì nó vừa làm tính từ vừa làm danh từ — 很意外、一个意外. Còn 竟然 khác hẳn 突然 ở chỗ nó không nói về tốc độ mà nói về sự trái ngược với kỳ vọng: 他竟然没来 nghĩa là “thế mà anh ta lại không đến”, hàm ý người nói đã đinh ninh anh ta sẽ đến.

Nếu bạn muốn ôn tiếp một cặp danh từ – phó từ tương tự, hãy đọc bài phân biệt 刚才 và 刚刚; nguyên tắc suy luận từ từ loại ra chức năng câu hoàn toàn giống nhau.

8. Luyện tập

Chọn 突然 hoặc 忽然 (có câu chỉ dùng được một từ):

1. 我正在看书，____听见有人敲门。
2. 这个消息太____了，我一点儿准备也没有。
3. 情况发生了____的变化。
4. 他的病来得很____。
5. 天____下起雨来了。

Đáp án: (1) 忽然 / 突然 đều được (2) 突然 (3) 突然 (4) 突然 (5) 忽然 / 突然 đều được

Quy luật lộ ra rất rõ: câu (1) và (5) là trạng ngữ nên hai từ dùng chung được; câu (2) là vị ngữ có 太, câu (3) là định ngữ có 的, câu (4) là bổ ngữ sau 得 — cả ba chỉ nhận 突然.