Điểm mấu chốt: Không nói ※这是一本真便宜的书, cũng không nói ※这是一本便宜极了的书。 Các cụm chỉ mức độ cao chỉ làm vị ngữ, không làm định ngữ.
Tiếng Trung có cả một nhóm cách nói dùng để cảm thán về mức độ. Chúng rất thông dụng, rất tự nhiên — nhưng chỉ ở đúng một vị trí trong câu.
1. Năm cách nói cảm thán
- (1) 这本书真便宜！
Quyển sách này rẻ thật! - (2) 这本书便宜极了！
Quyển sách này rẻ cực kỳ! - (3) 这本书好得很。
Quyển sách này hay lắm. - (4) 今天热死了。
Hôm nay nóng chết đi được. - (5) 我累坏了。
Tôi mệt lử rồi.
Cả năm đều là câu cảm thán, nghĩa đều là 非常 + tính từ: rất rẻ, rất hay, rất nóng, rất mệt.
2. Quy tắc: chỉ làm vị ngữ, không làm chủ ngữ hay định ngữ
Khi mang nghĩa “mức độ rất cao”, các kết cấu 真……, ……极了, ……得很, ……死了, ……坏了 chỉ được làm vị ngữ. Không thể đặt trước 的 để bổ nghĩa cho danh từ. Sách liệt kê rõ các cụm sai:
- (6) ※真便宜的书
- (7) ※便宜极了的书
- (8) ※好得很的书
- (9) ※热死了的天气
- (10) ※累坏了的人
3. Ngoại lệ: khi hiểu theo nghĩa đen
Nếu có người nóng tới mức chết thật, ta nói được 那个热死了的人. Nếu có người mệt tới mức phát bệnh, ta nói được 那个累坏了的人. Lúc này đó là câu trần thuật miêu tả một sự việc có thật, không còn là cách nói cảm thán về mức độ nữa.
Chi tiết nhỏ này cho thấy: vấn đề không nằm ở hình thức chữ, mà ở chức năng — cảm thán mức độ thì không làm định ngữ, tường thuật sự việc thì được.
4. Bảng tổng kết cụm chỉ mức độ cao
| Cách nói | Làm vị ngữ | Làm định ngữ | Thay bằng |
|---|---|---|---|
| 真 + adj | ✔ 这本书真便宜！ | ✘ | 很／非常 + adj + 的 |
| adj + 极了 | ✔ 便宜极了！ | ✘ | 极其／非常 |
| adj + 得很 | ✔ 好得很。 | ✘ | 很好的 |
| adj + 死了 | ✔ 热死了。 | ✘ (trừ nghĩa đen) | 非常热的 |
| adj + 坏了 | ✔ 累坏了。 | ✘ (trừ nghĩa đen) | 非常累的 |
| 很 / 非常 + adj | ✔ | ✔ 很便宜的书 | — |
5. Cách sửa câu sai
Có hai hướng sửa, đều rất tự nhiên:
- Đổi sang 很／非常: ※一本真便宜的书 → 一本很便宜的书 / 一本非常便宜的书.
- Tách thành hai câu: 这本书真便宜，我买了两本。(Quyển sách này rẻ thật, tôi mua hai quyển.)
Cách thứ hai thường hay hơn, vì giữ được đúng giọng cảm thán mà bạn muốn.
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dịch thẳng “một quyển sách rẻ ơi là rẻ”. Tiếng Việt cho phép cụm cảm thán làm định ngữ, tiếng Trung thì không. Phải tách câu.
Lỗi 2 — ※非常极了. Các cách nói mức độ cao không chồng lên nhau. 极了 tự nó đã là mức cao nhất.
Lỗi 3 — ※很热死了. Tương tự, 死了 đã hàm ý cực độ, không thêm 很 phía trước.
Lỗi 4 — dùng 真 trong câu trần thuật bình thường. 真 mang giọng cảm thán, câu phải kết bằng dấu chấm than. Muốn nói trung tính hãy dùng 很: 这本书很便宜。
7. Mở rộng: các cách diễn đạt mức độ khác
Kho từ chỉ mức độ của tiếng Trung rất phong phú, mỗi từ một sắc thái:
- 太…了 — quá, có ý vượt mức: 太贵了！
- 特别 tèbié — đặc biệt, khẩu ngữ: 特别好吃。
- 相当 xiāngdāng — khá, trang trọng: 相当不错。
- 挺…的 tǐng…de — khá, thân mật: 挺好的。
- 有点儿 yǒudiǎnr — hơi, thường mang ý chê: 有点儿贵。
- …得不得了 — tới mức không chịu nổi: 高兴得不得了。
Trong số này, chỉ 很, 非常, 特别, 相当, 挺…的 là làm định ngữ được. Xem thêm bài phân biệt 有点儿 và 一点儿 để hiểu rõ nhóm chỉ mức độ thấp.
8. Luyện tập
Sửa lại các câu sau:
- (1) ※我买了一件漂亮极了的衣服。
- (2) ※这是一个好得很的办法。
- (3) ※那是一个真有意思的电影。
- (4) ※昨天是一个热死了的天气。
Đáp án: (1) 我买了一件非常漂亮的衣服 hoặc 我买了一件衣服，漂亮极了。(2) 这是一个很好的办法 hoặc 这个办法好得很。(3) 那是一个非常有意思的电影 hoặc 那个电影真有意思。(4) 昨天的天气热死了 hoặc 昨天天气非常热。
Câu hỏi thường gặp
Muốn nói “một quyển sách rất rẻ” thì nói thế nào?
Dùng 很 hoặc 非常 làm định ngữ bình thường: 一本很便宜的书 / 一本非常便宜的书. Hoặc tách thành hai câu: 这本书很便宜，我买了一本.
那个累坏了的人 có đúng không?
Đúng, nhưng nghĩa khác. Khi 累坏了 mang nghĩa đen “mệt tới mức phát bệnh” thì đó là câu trần thuật miêu tả sự việc thật, làm định ngữ được. Còn khi nó chỉ mang nghĩa “rất mệt” theo lối cảm thán thì không.
Có mấy cách nói mức độ cao kiểu này?
Năm nhóm thông dụng: 真 + adj, adj + 极了, adj + 得很, adj + 死了, adj + 坏了. Tất cả đều chỉ làm vị ngữ trong câu cảm thán.
