Điểm mấu chốt: Không nói ※我都去过苏州、杭州。Trong câu trần thuật, 都 chỉ bao quát thành phần đứng trước nó, không bao giờ chỉ thành phần đứng sau.
都 là phó từ xuất hiện từ những bài đầu tiên, nhưng lại là phó từ bị đặt sai chỗ nhiều nhất. Nắm chắc vị trí của 都 sẽ giúp bạn tránh cả một loạt câu sai kéo dài tới trình độ trung cấp.
1. Quy tắc cốt lõi: 都 nhìn về phía sau lưng
都 tổng kết những gì đã được nêu ra trước nó:
- (1) 今天大家都来了。
Hôm nay mọi người đều tới rồi. — 都 chỉ 大家. - (2) 上午、下午我都有课。
Sáng và chiều tôi đều có tiết. — 都 chỉ 上午、下午. - (3) 课本和词典都带了吗?
Sách giáo khoa và từ điển đều mang theo rồi chứ? — 都 chỉ 课本和词典.
Vì thế câu ※我都去过苏州、杭州 là sai: 都 nằm sau 我, nên nó chỉ về 我 — mà 我 chỉ có một người, không có gì để “đều” cả.
2. Cách sửa: đảo tân ngữ lên đầu câu
- (4) 苏州、杭州我都去过。
Tô Châu, Hàng Châu tôi đều đã đi rồi.
Đây là một trong những lý do quan trọng nhất khiến tiếng Trung hay đảo tân ngữ lên trước chủ ngữ. Không phải để nhấn mạnh cho hay, mà vì ngữ pháp bắt buộc khi có 都.
Vài mẫu tương tự:
- 这些书我都看过。Mấy quyển sách này tôi đều đọc rồi.
- 中国菜、日本菜他都喜欢。Món Trung, món Nhật anh ấy đều thích.
- 什么事她都告诉我。Chuyện gì cô ấy cũng nói với tôi.
3. Ngoại lệ quan trọng: trong câu hỏi
Trong câu hỏi, 都 lại chỉ về nghi vấn từ đứng sau nó — 谁, 什么, 哪儿:
- (5) A: 你家里都有什么人? B: 我家里有父亲、母亲、哥哥、姐姐。
A: Nhà bạn có những ai? B: Nhà tôi có bố, mẹ, anh trai, chị gái. - (6) A: 你都去过哪儿? B: 我去过苏州、杭州。
A: Bạn từng đi những đâu? B: Tôi từng đi Tô Châu, Hàng Châu.
Chú ý: câu trả lời của (5) và (6) đều không được dùng 都. Nói ※我都去过苏州、杭州 lại quay về đúng cái lỗi ban đầu.
都 trong câu hỏi mang sắc thái “kể ra hết đi, đừng bỏ sót” — nó gợi ý người trả lời liệt kê nhiều mục.
4. Bảng tổng kết vị trí của 都
| Loại câu | 都 chỉ về | Ví dụ đúng | Ví dụ sai |
|---|---|---|---|
| Trần thuật | thành phần đứng trước | 苏州、杭州我都去过。 | ※我都去过苏州、杭州。 |
| Trần thuật (chủ ngữ số nhiều) | chủ ngữ | 他们都来了。 | ※都他们来了。 |
| Nghi vấn | nghi vấn từ đứng sau | 你都去过哪儿? | — |
| Câu trả lời cho câu hỏi có 都 | không dùng 都 | 我去过苏州、杭州。 | ※我都去过苏州、杭州。 |
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — bê nguyên trật tự tiếng Việt. Tiếng Việt nói “Tôi đều đã đi Tô Châu, Hàng Châu”, nghe vẫn xuôi. Tiếng Trung thì không, phải đảo tân ngữ lên đầu.
Lỗi 2 — đặt 都 trước chủ ngữ. ※都我们去。 都 là phó từ, luôn đứng sau chủ ngữ và trước động từ: 我们都去.
Lỗi 3 — dùng 都 trong câu trả lời. Được hỏi 你都买了什么? mà đáp ※我都买了面包和牛奶 là sai. Chỉ cần 我买了面包和牛奶.
Lỗi 4 — quên 都 khi có 每 hoặc nghi vấn từ phiếm chỉ. Ngược lại với ba lỗi trên, mấy mẫu này bắt buộc có 都: 每天都要看书 / 谁都知道 / 哪儿都没去.
6. Mở rộng: những mẫu cố định luôn cần 都
- 每…都… — 每个人都有自己的想法。
- 谁/什么/哪儿 + 都/也 — 什么都不想吃。/哪儿也不去。
- 连…都… — 连小孩子都懂这个道理。(Đến trẻ con cũng hiểu.)
- 一…都不/没… — 一个人都没来。(Chẳng ai tới cả.)
- 无论/不管…都… — 不管多难,我都要试试。
Điểm chung của cả năm mẫu: thành phần được 都 bao quát luôn nằm phía trước — đúng quy tắc gốc. Sau bài này, bạn nên đọc phân biệt 不 và 没 để hoàn thiện nhóm phó từ cơ bản.
7. Luyện tập
Thêm 都 vào các câu sau và viết lại cho đúng:
- (1) 我读过这些书 + 都 →
- (2) 你读过哪些书 + 都 →
- (3) 我认识他们 + 都 →
- (4) 你认识谁 + 都 →
- (5) 我们认识他 + 都 →
Đáp án: (1) 这些书我都读过。(2) 你都读过哪些书?(3) 他们我都认识。(4) 你都认识谁?(5) 我们都认识他。Lưu ý câu (5): 都 chỉ về 我们 nên giữ nguyên trật tự là đúng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao 都 phải đứng sau thành phần nó chỉ?
Vì trong câu trần thuật, 都 tổng kết những gì đã nêu trước nó. Nói 我都去过苏州、杭州 thì 都 chỉ về 我 — thành ra “tất cả chúng tôi”, mâu thuẫn với chủ ngữ số ít, nên câu sai.
Vậy phải nói thế nào cho đúng?
Đảo tân ngữ lên đầu: 苏州、杭州我都去过. Lúc này 苏州、杭州 đứng trước 都 nên 都 bao quát đúng hai địa danh đó.
Trong câu hỏi thì 都 có gì khác?
Ngược lại. Trong câu hỏi, 都 chỉ về nghi vấn từ đứng sau nó: 你都去过哪儿? / 你家里都有什么人? Nhưng câu trả lời thì không được dùng 都.
