Điểm mấu chốt: 你有什么问题吗 ≠ 你有什么问题。Câu thứ nhất bằng với 你有问题吗 — hỏi có hay không, nên bắt buộc phải dùng 吗.
Quy tắc chung ta đã biết: câu có 谁, 什么, 哪儿 thì không dùng 吗. Nhưng có một ngoại lệ lớn khiến người học rất bối rối. Bài này giúp bạn phân biệt 你有什么问题吗 và 你有什么问题 chỉ bằng một câu hỏi: 什么 ở đây có thật sự hỏi không?
1. Quy tắc chung và ngoại lệ
Bình thường, có nghi vấn từ thì bỏ 吗:
- (1) 你要买什么?
Bạn muốn mua gì? - (2) 你去哪儿?
Bạn đi đâu?
Nhưng trong 你有什么问题吗, chữ 什么 không mang nghĩa hỏi. Câu này không hỏi “vấn đề của bạn là gì”, mà hỏi “bạn có vấn đề gì không”. Vì thế nó là câu hỏi đúng-sai, và không những được phép mà còn bắt buộc dùng 吗.
2. Đối chiếu: phân biệt 你有什么问题吗 và 你有什么问题
- (3) A: 你要买什么? B: 我要买一个面包。
A: Bạn muốn mua gì? B: Tôi muốn mua một cái bánh mì. - (4) A: 你要买点儿什么(东西)吗?(=你要不要买东西?) B: 不,我不想买什么,我只是随便看看。
A: Bạn có định mua gì không? B: Không, tôi chẳng muốn mua gì, chỉ xem qua thôi.
- (5) A: 你喝什么? B: 我喝啤酒。
A: Bạn uống gì? B: Tôi uống bia. - (6) A: 你喝点儿什么吗?(=你要不要喝点儿?) B: 行。那就随便喝一点儿吧。/不,我什么也不想喝。
A: Bạn có uống chút gì không? B: Được, uống chút gì cũng được. / Không, tôi chẳng muốn uống gì cả.
Để ý câu trả lời: với (3) và (5), người ta nêu món cụ thể. Với (4) và (6), người ta trả lời có/không trước rồi mới nói thêm.
3. Dấu hiệu nhận biết 什么 phiếm chỉ
- Có 点儿 đứng trước: 买点儿什么, 喝点儿什么, 吃点儿什么 — gần như luôn là phiếm chỉ.
- Câu kết bằng 吗: đây là bằng chứng chắc chắn, vì 什么 hỏi thật không bao giờ đi với 吗.
- Trong câu trần thuật hoặc phủ định: 我不想买什么 (Tôi chẳng muốn mua gì), 他好像说了什么 (Anh ấy hình như nói gì đó).
4. Bảng tổng kết
| Câu | 什么 nghĩa là | Loại câu | Trả lời |
|---|---|---|---|
| 你有什么问题? | cái gì (hỏi thật) | 特指问 | 我想问一下… |
| 你有什么问题吗? | gì đó (phiếm chỉ) | 是非问 | 有/没有 |
| 你喝什么? | cái gì | 特指问 | 我喝啤酒。 |
| 你喝点儿什么吗? | chút gì đó | 是非问 | 行/不用了 |
5. Vì sao người Trung Quốc thích cách nói này
Thêm 点儿什么 làm câu hỏi mềm đi rất nhiều. So sánh:
- 你喝不喝? — cộc lốc, như ép người ta chọn.
- 你喝点儿什么吗? — nhẹ nhàng, để ngỏ cho người nghe từ chối dễ dàng.
Vì thế trong nhà hàng, ở nhà tiếp khách, hay khi mời mọc, người bản ngữ gần như luôn chọn cách nói có 点儿什么. Đây là chi tiết nhỏ nhưng làm tiếng Trung của bạn nghe lịch sự hơn hẳn.
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — bỏ 吗 trong câu phiếm chỉ. ※你有什么问题? khi ý bạn là “có thắc mắc gì không”. Thiếu 吗, người nghe tưởng bạn biết chắc họ có thắc mắc và đang hỏi nội dung.
Lỗi 2 — thêm 吗 vào câu hỏi thật. ※你要买什么吗? khi thật sự muốn biết họ mua món gì. Phải bỏ 吗.
Lỗi 3 — trả lời sai kiểu. Nghe 你喝点儿什么吗 mà đáp ngay 我喝茶 thì không sai về giao tiếp, nhưng đáp 好啊 rồi mới nói món sẽ tự nhiên hơn.
Lỗi 4 — quên 什么 phiếm chỉ trong câu phủ định. Câu 我不想买什么 nghĩa là “tôi chẳng muốn mua gì”, không phải câu hỏi. Nhiều bạn đọc thấy 什么 là tự động đặt dấu hỏi.
7. Mở rộng: các nghi vấn từ khác cũng phiếm chỉ được
Hiện tượng này không riêng gì 什么:
- 谁 — 好像有谁在敲门。(Hình như có ai đó gõ cửa.)
- 哪儿 — 我们去哪儿坐坐吧。(Chúng ta đi đâu đó ngồi chút đi.)
- 怎么 — 他不怎么高兴。(Anh ấy chẳng vui lắm.)
- 几 — 我买了几本书。(Tôi mua mấy quyển sách.)
- 多少 — 没多少人来。(Chẳng mấy ai tới.)
Muốn hiểu sâu hơn về ranh giới giữa hỏi thật và không hỏi, bạn nên đọc tiếp bài vì sao không nói 你知道他在哪儿呢.
8. Luyện tập
Thêm 吗 vào chỗ cần thiết:
- (1) 你想吃点儿什么 ______?(hỏi có muốn ăn gì không)
- (2) 你想吃什么 ______?(hỏi muốn ăn món gì)
- (3) 你有什么事 ______?(hỏi có việc gì không)
- (4) 你找谁 ______?(hỏi tìm ai)
Đáp án: (1) 吗 — phiếm chỉ. (2) không thêm — hỏi thật. (3) 吗 — phiếm chỉ. (4) không thêm — hỏi thật.
Câu hỏi thường gặp
你有什么问题吗 nghĩa là gì?
Nghĩa là 你有没有问题 — “Bạn có câu hỏi nào không?”. Người hỏi chờ câu trả lời có hoặc không, chứ không chờ bạn nêu nội dung câu hỏi.
你有什么问题 khác chỗ nào?
Không có 吗 thì 什么 mang nghĩa hỏi thật, câu thành “Bạn có thắc mắc gì?” và người hỏi chờ bạn nói ra nội dung cụ thể.
Dấu hiệu nào cho biết 什么 là phiếm chỉ?
Thường có 点儿 đi kèm: 喝点儿什么, 买点儿什么, 吃点儿什么. Ngoài ra câu kết bằng 吗 cũng là dấu hiệu chắc chắn, vì câu hỏi thật với 什么 không bao giờ dùng 吗.
