Điểm mấu chốt: 会 chỉ kỹ năng học được; 能 chỉ việc có điều kiện hoặc được cho phép làm.
Đây là cặp động từ năng nguyện gặp từ HSK 2 mà tới HSK 5 nhiều người vẫn nhầm. Cách phân biệt 会 và 能 rất gọn: hỏi xem người đó thiếu kỹ năng hay thiếu điều kiện.
1. 会 — biết làm nhờ học
会 diễn tả việc qua học tập mà có được kỹ năng, năng lực nào đó:
- (1) 他不会开车,他没学过。
Anh ấy không biết lái xe, chưa học bao giờ. - (2) 这孩子一岁了,已经会走路了。
Đứa bé một tuổi rồi, đã biết đi. - (3) 这些孩子都不会踢足球,你教教他们吧。
Mấy đứa trẻ này đều không biết đá bóng, anh dạy chúng đi.
Dấu hiệu: câu thường kèm 学过、没学过、教. Cái thiếu ở đây là kỹ năng.
2. 能 — có điều kiện làm
Khi nói về việc có đủ điều kiện (sức khoẻ, thời gian, hoàn cảnh) để làm gì đó thì dùng 能, không dùng 会:
- (4) 他不能开车,他病了。
Anh ấy không lái xe được, anh ấy ốm. - (5) 上个月他的腿断了,不能走路,不过,现在已经好了,能走路了。
Tháng trước anh ấy gãy chân, không đi lại được, nhưng giờ khỏi rồi, đi lại được rồi. - (6) 我今天没有空,不能跟你一起去踢足球了。
Hôm nay tôi không rảnh, không đi đá bóng với cậu được.
So sánh cặp câu quan trọng nhất: 他不会开车 (chưa học lái) và 他不能开车 (biết lái nhưng hôm nay không lái được). Người tài xế thì không thể nói ※司机病了,今天不会开车.
3. 能 — được phép làm
Khi nói về sự cho phép, đồng ý, cũng dùng 能:
- (7) 喝酒以后不能开车。Uống rượu xong thì không được lái xe.
- (8) 上课的时候能不能问问题?Trong giờ học có được hỏi không ạ?
- (9) 妈妈对孩子说:做完作业以后才能去踢足球。你现在作业还没做完,不能去。
Mẹ bảo con: làm xong bài tập mới được đi đá bóng. Giờ con chưa làm xong, không được đi.
Ở nghĩa này, 能 thay được bằng 可以 — chi tiết xem bài phân biệt 不可以, 不能 và 不行.
4. Bảng tổng kết: phân biệt 会 và 能
| Ý nghĩa | 会 | 能 | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Kỹ năng học được | ✔ | ✔ (khi nói mức độ) | 他会说汉语/他能说三种语言 |
| Có điều kiện làm | ✘ | ✔ | 他病了,不能开车 |
| Được phép làm | ✘ | ✔ | 喝酒后不能开车 |
| Dự đoán khả năng xảy ra | ✔ 明天会下雨 | ✘ | — |
| Cái đang thiếu | kỹ năng | điều kiện / sự cho phép | — |
5. Một nghĩa nữa của 会: dự đoán
Ngoài kỹ năng, 会 còn dùng để dự đoán khả năng xảy ra trong tương lai — nghĩa mà 能 không có:
- 明天会下雨吗?Mai có mưa không nhỉ?
- 他不会不来的。Anh ấy không thể không đến đâu.
- 这样做会有问题。Làm thế sẽ có vấn đề.
Dạng 会……的 (会来的、会好的) là khuôn khẳng định rất thông dụng, dùng để trấn an: 别担心,他会来的。
6. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dùng 不会 khi chỉ thiếu điều kiện. ※我今天很忙,不会去。Phải là 不能去.
Lỗi 2 — dùng 会 cho sự cho phép. ※这儿会抽烟吗?Phải là 这儿能抽烟吗?hoặc 可以抽烟吗?
Lỗi 3 — dùng 能 cho dự đoán. ※明天能下雨吗?Phải là 明天会下雨吗?
Lỗi 4 — quên 会 dùng cho ngoại ngữ. Nói về biết thứ tiếng nào thì luôn dùng 会: 我会说一点儿汉语. Dùng 能说 lại thành nói về khả năng nói được bao nhiêu, bao lâu.
7. Mở rộng: cả hệ động từ năng nguyện
会 và 能 chỉ là hai thành viên của một nhóm lớn. Nắm cả nhóm sẽ giúp bạn diễn đạt chính xác hơn nhiều:
- 会 — biết làm (kỹ năng), sẽ (dự đoán).
- 能 — có điều kiện, đạt mức độ, được phép.
- 可以 kěyǐ — được phép, có thể (gần 能).
- 要 yào — muốn, phải: 我要去北京。
- 想 xiǎng — muốn, định: 我想学汉语。
- 应该 yīnggāi — nên, phải: 你应该早点儿休息。
- 得 děi — phải (khẩu ngữ): 我得走了。
- 敢 gǎn — dám: 我不敢一个人去。
- 肯 kěn — chịu, bằng lòng: 他不肯帮忙。
Ba lưu ý dùng chung cho cả nhóm: (a) chúng đứng trước động từ chính; (b) phủ định bằng 不 chứ không phải 没 — nói 不能去 chứ không nói ※没能去 trong hầu hết trường hợp; (c) dạng hỏi chính phản là lặp chính động từ năng nguyện: 能不能、会不会、可不可以.
Riêng cặp 要 và 想 cũng hay bị nhầm giống 会/能: 想 nghiêng về mong muốn trong đầu, 要 nghiêng về ý định đã quyết và có phần bắt buộc.
8. Luyện tập
Điền 会 hoặc 能:
- 在他们国家,只有18岁以上的人才____喝酒。
- 我明天有事,不____来参加你的生日晚会,对不起。
- 他病好了,今天又____开车了。
- 他不____说汉语,他没学过汉语。
- 这椅子太脏,不____坐。
- 你____不____唱中国歌?
- 真没想到,他不____骑自行车。
- 今天下大雨,刮大风,不____骑自行车。
- 他____喝酒,但是今天他身体不舒服,不____喝。
Đáp án: (1) 能 (2) 能 (3) 能 (4) 会 (5) 能 (6) 会/会 (7) 会 (8) 能 (9) 会/能
Câu (9) là câu tổng kết đẹp nhất: 他会喝酒 (anh ta biết uống rượu — kỹ năng), 但是今天不能喝 (nhưng hôm nay không uống được — thiếu điều kiện sức khoẻ). Một câu gói trọn cả bài học.
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
Vì sao 司机病了,今天不会开车 là câu sai?
Vì tài xế đương nhiên biết lái xe; cái anh ta thiếu là điều kiện sức khoẻ. Phải nói 司机病了,今天不能开车. 不会 nghĩa là chưa học nên không biết làm.
Nói về sự cho phép thì dùng 会 hay 能?
Dùng 能 (hoặc 可以), không dùng 会: 喝酒以后不能开车、上课的时候能不能问问题、做完作业以后才能去踢足球.
Có khi nào 能 dùng cho kỹ năng học được không?
Có. Khi nói về mức độ đạt tới của kỹ năng thì dùng 能: 他能说三种语言、我能游一千米. Nhưng khi chỉ nói biết hay không biết thì dùng 会: 他会说汉语.
