Phân biệt 会 và 能 trong tiếng Trung: biết làm hay có điều kiện làm?

Điểm mấu chốt: 会 chỉ kỹ năng học được; 能 chỉ việc có điều kiện hoặc được cho phép làm.

Đây là cặp động từ năng nguyện gặp từ HSK 2 mà tới HSK 5 nhiều người vẫn nhầm. Cách phân biệt 会 và 能 rất gọn: hỏi xem người đó thiếu kỹ năng hay thiếu điều kiện.

1. 会 — biết làm nhờ học

会 diễn tả việc qua học tập mà có được kỹ năng, năng lực nào đó:

  • (1) 他不会开车,他没学过。
    Anh ấy không biết lái xe, chưa học bao giờ.
  • (2) 这孩子一岁了,已经会走路了。
    Đứa bé một tuổi rồi, đã biết đi.
  • (3) 这些孩子都不会踢足球,你教教他们吧。
    Mấy đứa trẻ này đều không biết đá bóng, anh dạy chúng đi.

Dấu hiệu: câu thường kèm 学过、没学过、教. Cái thiếu ở đây là kỹ năng.

2. 能 — có điều kiện làm

Khi nói về việc có đủ điều kiện (sức khoẻ, thời gian, hoàn cảnh) để làm gì đó thì dùng 能, không dùng 会:

  • (4) 他不能开车,他病了。
    Anh ấy không lái xe được, anh ấy ốm.
  • (5) 上个月他的腿断了,不能走路,不过,现在已经好了,能走路了。
    Tháng trước anh ấy gãy chân, không đi lại được, nhưng giờ khỏi rồi, đi lại được rồi.
  • (6) 我今天没有空,不能跟你一起去踢足球了。
    Hôm nay tôi không rảnh, không đi đá bóng với cậu được.

So sánh cặp câu quan trọng nhất: 他不会开车 (chưa học lái) và 他不能开车 (biết lái nhưng hôm nay không lái được). Người tài xế thì không thể nói ※司机病了,今天不会开车.

3. 能 — được phép làm

Khi nói về sự cho phép, đồng ý, cũng dùng 能:

  • (7) 喝酒以后不能开车。Uống rượu xong thì không được lái xe.
  • (8) 上课的时候能不能问问题?Trong giờ học có được hỏi không ạ?
  • (9) 妈妈对孩子说:做完作业以后才能去踢足球。你现在作业还没做完,不能去。
    Mẹ bảo con: làm xong bài tập mới được đi đá bóng. Giờ con chưa làm xong, không được đi.

Ở nghĩa này, 能 thay được bằng 可以 — chi tiết xem bài phân biệt 不可以, 不能 và 不行.

4. Bảng tổng kết: phân biệt 会 và 能

Ý nghĩa 会 能 Ví dụ
Kỹ năng học được ✔ ✔ (khi nói mức độ) 他会说汉语/他能说三种语言
Có điều kiện làm ✘ ✔ 他病了,不能开车
Được phép làm ✘ ✔ 喝酒后不能开车
Dự đoán khả năng xảy ra ✔ 明天会下雨 ✘ —
Cái đang thiếu kỹ năng điều kiện / sự cho phép —

5. Một nghĩa nữa của 会: dự đoán

Ngoài kỹ năng, 会 còn dùng để dự đoán khả năng xảy ra trong tương lai — nghĩa mà 能 không có:

  • 明天会下雨吗?Mai có mưa không nhỉ?
  • 他不会不来的。Anh ấy không thể không đến đâu.
  • 这样做会有问题。Làm thế sẽ có vấn đề.

Dạng 会……的 (会来的、会好的) là khuôn khẳng định rất thông dụng, dùng để trấn an: 别担心,他会来的。

6. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 不会 khi chỉ thiếu điều kiện. ※我今天很忙,不会去。Phải là 不能去.

Lỗi 2 — dùng 会 cho sự cho phép. ※这儿会抽烟吗?Phải là 这儿能抽烟吗?hoặc 可以抽烟吗?

Lỗi 3 — dùng 能 cho dự đoán. ※明天能下雨吗?Phải là 明天会下雨吗?

Lỗi 4 — quên 会 dùng cho ngoại ngữ. Nói về biết thứ tiếng nào thì luôn dùng 会: 我会说一点儿汉语. Dùng 能说 lại thành nói về khả năng nói được bao nhiêu, bao lâu.

7. Mở rộng: cả hệ động từ năng nguyện

会 và 能 chỉ là hai thành viên của một nhóm lớn. Nắm cả nhóm sẽ giúp bạn diễn đạt chính xác hơn nhiều:

  • 会 — biết làm (kỹ năng), sẽ (dự đoán).
  • 能 — có điều kiện, đạt mức độ, được phép.
  • 可以 kěyǐ — được phép, có thể (gần 能).
  • 要 yào — muốn, phải: 我要去北京。
  • 想 xiǎng — muốn, định: 我想学汉语。
  • 应该 yīnggāi — nên, phải: 你应该早点儿休息。
  • 得 děi — phải (khẩu ngữ): 我得走了。
  • 敢 gǎn — dám: 我不敢一个人去。
  • 肯 kěn — chịu, bằng lòng: 他不肯帮忙。

Ba lưu ý dùng chung cho cả nhóm: (a) chúng đứng trước động từ chính; (b) phủ định bằng 不 chứ không phải 没 — nói 不能去 chứ không nói ※没能去 trong hầu hết trường hợp; (c) dạng hỏi chính phản là lặp chính động từ năng nguyện: 能不能、会不会、可不可以.

Riêng cặp 要 và 想 cũng hay bị nhầm giống 会/能: 想 nghiêng về mong muốn trong đầu, 要 nghiêng về ý định đã quyết và có phần bắt buộc.

8. Luyện tập

Điền 会 hoặc 能:

  1. 在他们国家,只有18岁以上的人才____喝酒。
  2. 我明天有事,不____来参加你的生日晚会,对不起。
  3. 他病好了,今天又____开车了。
  4. 他不____说汉语,他没学过汉语。
  5. 这椅子太脏,不____坐。
  6. 你____不____唱中国歌?
  7. 真没想到,他不____骑自行车。
  8. 今天下大雨,刮大风,不____骑自行车。
  9. 他____喝酒,但是今天他身体不舒服,不____喝。

Đáp án: (1) 能 (2) 能 (3) 能 (4) 会 (5) 能 (6) 会/会 (7) 会 (8) 能 (9) 会/能

Câu (9) là câu tổng kết đẹp nhất: 他会喝酒 (anh ta biết uống rượu — kỹ năng), 但是今天不能喝 (nhưng hôm nay không uống được — thiếu điều kiện sức khoẻ). Một câu gói trọn cả bài học.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao 司机病了,今天不会开车 là câu sai?

Vì tài xế đương nhiên biết lái xe; cái anh ta thiếu là điều kiện sức khoẻ. Phải nói 司机病了,今天不能开车. 不会 nghĩa là chưa học nên không biết làm.

Nói về sự cho phép thì dùng 会 hay 能?

Dùng 能 (hoặc 可以), không dùng 会: 喝酒以后不能开车、上课的时候能不能问问题、做完作业以后才能去踢足球.

Có khi nào 能 dùng cho kỹ năng học được không?

Có. Khi nói về mức độ đạt tới của kỹ năng thì dùng 能: 他能说三种语言、我能游一千米. Nhưng khi chỉ nói biết hay không biết thì dùng 会: 他会说汉语.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *