Phân biệt 使用, 利用 và 运用 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.
Điểm mấu chốt: tân ngữ của 使用 phần nhiều là đồ vật, vốn, nhân lực. Tân ngữ của 利用 phần nhiều là danh từ trừu tượng. Tân ngữ của 运用 phần nhiều là một loại kỹ năng hoặc phương pháp.
Đây là ba từ khiến bài viết tiếng Trung của người học dễ lộ “chất ngoại quốc” nhất. Hãy phân biệt 使用, 利用 và 运用 qua tân ngữ đi kèm.
1. 使用 — dùng, sử dụng
使用 gần với nghĩa của 用, biểu thị việc để nhân lực, đồ vật, vốn liếng phục vụ một mục đích nào đó.
- (1) 为了促进经济的发展,必须合理使用人才(干部)。
Muốn thúc đẩy kinh tế phát triển, phải sử dụng nhân tài hợp lý. - (2) 到了日本,他开始使用日语和日元。
Tới Nhật, anh ấy bắt đầu dùng tiếng Nhật và đồng yên. - (3) 这部机器坏了,现在不能使用。
Máy này hỏng rồi, hiện không dùng được. - (4) 学习外语,一定要学会使用词典。
Học ngoại ngữ nhất định phải biết dùng từ điển.
2. 利用 — tận dụng (hai sắc thái)
a. Nghĩa tốt: phát huy hiệu lực, tác dụng của sự vật hoặc con người
- (5) 我们要充分利用外资,加快经济建设。
- (6) 马丁想利用来中国学习的机会,去北京旅游。
- (7) 我们应该学习和利用国外的先进技术。
- (8) 可以利用废布、树叶加工成纸。
Các cụm thường gặp: 利用时间、利用条件、利用人才、利用知识、利用太阳能、利用水资源、废物利用、有利用价值
b. Nghĩa xấu: lợi dụng
Vì đạt mục đích riêng mà dùng thủ đoạn khiến người hoặc vật phục vụ mình:
- (9) 那个人利用会计的职权,贪污了几十万元。
Kẻ đó lợi dụng chức quyền kế toán, tham ô mấy trăm nghìn tệ. - (10) 王厂长想利用老朋友的关系为儿子找一份好工作。
Giám đốc Vương muốn lợi dụng quan hệ bạn cũ để tìm việc tốt cho con trai.
Còn có: 互相利用、被利用、受利用、利用手段.
Ngoại trừ 废物, tân ngữ của 利用 phần lớn là danh từ trừu tượng.
3. 运用 — vận dụng kỹ năng, phương pháp
运用 là căn cứ vào đặc tính của sự vật mà đem ra dùng, phần nhiều chỉ một loại kỹ năng hoặc phương pháp.
- (11) 微波、激光等先进技术的运用越来越广泛。
Việc vận dụng các kỹ thuật tiên tiến như vi sóng, laser ngày càng rộng rãi. - (12) 我们应该把学到的知识运用到实践中去。
Chúng ta nên vận dụng tri thức đã học vào thực tiễn. - (13) 我们运用空气对流的原理解决了那个问题。
Chúng tôi vận dụng nguyên lý đối lưu không khí để giải quyết vấn đề đó.
Thành ngữ thường gặp: 运用自如 — vận dụng thuần thục, nhuần nhuyễn.
4. Bảng tổng kết phân biệt 使用, 利用 và 运用
| 使用 | 利用 | 运用 | |
|---|---|---|---|
| Tân ngữ điển hình | 机器、词典、人才、资金 | 时间、机会、条件、关系 | 知识、技术、原理、方法 |
| Sắc thái | Trung tính | Tốt hoặc xấu | Trung tính, thiên văn viết |
| Cụm cố định | 使用说明 | 废物利用、被利用 | 运用自如 |
5. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dùng 使用 cho cơ hội, thời gian. ※使用这个机会 là sai. Cơ hội, thời gian, điều kiện đều là danh từ trừu tượng nên phải dùng 利用: 利用这个机会、利用业余时间.
Lỗi 2 — dùng 利用 với người mà không để ý sắc thái. 我要利用他 nghĩa là “tôi định lợi dụng anh ta”. Muốn nói dùng đúng người đúng việc thì nói 合理使用人才.
Lỗi 3 — dùng 使用 cho tri thức. ※使用知识 nghe rất Tây. Tri thức, lý thuyết, phương pháp thì đi với 运用: 运用知识、运用理论、运用方法.
6. Mở rộng: 用 — người anh cả của cả nhóm
Trong khẩu ngữ, 用 thay được gần hết ba từ trên và luôn là lựa chọn an toàn:
- 我用筷子吃饭。(Tôi ăn bằng đũa.)
- 用汉语说一遍。(Nói lại một lần bằng tiếng Trung.)
- 这个词怎么用?(Từ này dùng thế nào?)
- 不用了,谢谢。(Không cần đâu, cảm ơn.)
Quy tắc thực dụng: nói chuyện hằng ngày dùng 用; viết bài, làm báo cáo thì chọn một trong ba từ chuyên biệt cho đúng sắc thái.
7. Bảng chọn từ nhanh
| Nếu tân ngữ là… | Chọn |
|---|---|
| Máy móc, công cụ, từ điển, ngôn ngữ, tiền vốn, nhân lực | 使用 |
| Thời gian, cơ hội, điều kiện, quan hệ, tài nguyên, phế liệu | 利用 |
| Tri thức, kỹ thuật, nguyên lý, phương pháp, kinh nghiệm | 运用 |
8. Luyện tập
Điền 使用、利用 hoặc 运用:
- 他想______这块布做成一个袋子。
- 我还没学会怎样______电脑。
- 我想______去北京出差的机会游览一下长城。
- 学会______汉语,对找工作很有好处。
- 我们______刚学到的知识,解决了工作中的难题。
- 可以______这块空地种点儿花草。
Đáp án: 1. 利用 – 2. 使用 – 3. 利用 – 4. 运用 – 5. 运用 – 6. 利用
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
利用 lúc nào mang nghĩa xấu?
Khi tân ngữ là con người hoặc quan hệ: 利用朋友、利用职权、被人利用. Còn 利用时间、利用资源 thì hoàn toàn tích cực.
运用自如 nghĩa là gì?
Nghĩa là vận dụng thành thạo, nhuần nhuyễn như ý muốn. Ví dụ 他对汉语的运用已经相当自如.
使用 và 用 khác nhau ra sao?
用 là khẩu ngữ, dùng cho mọi thứ. 使用 trang trọng hơn, hay gặp trong văn bản, hướng dẫn kỹ thuật: 使用方法、使用说明.
