Phân biệt 发现 và 发觉 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.
Điểm mấu chốt: 发现 hoặc 发觉 + tiểu cú. Nhưng chỉ có 发现 + danh từ / cụm danh từ, và chỉ 发现 mới làm được danh từ.
Hai từ này đều biểu thị việc bắt đầu chú ý hoặc biết được điều trước đó chưa ai biết, chưa ai để ý — phần nhiều chỉ chuyện hiện tại, cụ thể. Cùng phân biệt 发现 và 发觉.
1. Trường hợp thay thế được: đứng trước tiểu cú
- (1) 他走了半天,才发现(发觉)方向错了。
Đi hồi lâu anh ấy mới phát hiện đi nhầm hướng. - (2) 我们发现(发觉)最近张三的行为有些不正常。
Chúng tôi phát hiện gần đây hành vi của Trương Tam hơi bất thường. - (3) 他以为躲在这儿不容易被别人发现(发觉)。
Anh ta tưởng trốn ở đây thì khó bị người khác phát hiện.
2. Nghĩa riêng của 发现: tìm ra cái chưa ai từng tìm ra
Qua thăm dò hoặc nghiên cứu mà nhìn thấy, tìm thấy sự vật hoặc quy luật trước đó chưa ai thấy. Nghĩa này dùng được cho quá khứ, hiện tại lẫn tương lai, và theo mẫu 发现 + danh từ / cụm danh từ:
- (4) 中国是最早发现(※发觉)和利用茶叶的国家。
Trung Quốc là nước sớm nhất phát hiện và sử dụng lá trà. - (5) 去年这儿又发现(※发觉)了一个大油田。
Năm ngoái ở đây lại phát hiện một mỏ dầu lớn. - (6) 如果发现(※发觉)问题,要及时解决。
Nếu phát hiện vấn đề thì phải giải quyết kịp thời.
3. 发现 làm danh từ
发现 còn dùng như danh từ: 新发现、重大发现. Ví dụ 这是一个重大的科学发现 (Đây là một phát hiện khoa học quan trọng). 发觉 không có cách dùng này.
4. Bảng tổng kết khi phân biệt 发现 và 发觉
| Tiêu chí | 发现 | 发觉 |
|---|---|---|
| + tiểu cú | ✔ | ✔ |
| + danh từ | ✔ 发现油田 | ✘ |
| Làm danh từ | ✔ 重大发现 | ✘ |
| Nghĩa “khám phá khoa học” | ✔ | ✘ |
| Sắc thái | Khách quan, rộng | Cảm nhận chủ quan |
5. Mẹo nhớ
Chữ 觉 trong 发觉 liên quan tới cảm giác — vì thế 发觉 thiên về việc bản thân “nhận ra, cảm thấy”, gắn với chủ thể con người. Còn 现 nghĩa là “hiện ra” — 发现 là làm cho một sự vật khách quan hiện ra trước mắt, nên nó mới mang được tân ngữ là danh từ.
6. Mở rộng: 发现 trong khoa học và đời sống
发现 là từ có tần suất rất cao, xuất hiện ở cả hai văn phong:
- 科学发现 — phát hiện khoa học
- 新大陆的发现 — sự phát hiện ra Tân lục địa
- 发现问题、分析问题、解决问题 — bộ ba câu cửa miệng trong công việc
- 我发现你今天心情不错。(Tôi thấy hôm nay tâm trạng cậu khá đấy.)
- 被发现 — bị phát hiện: 他偷偷跑出去,结果被发现了。
7. Mở rộng: 发觉 thiên về cảm nhận bên trong
发觉 hầu như luôn đi với một tiểu cú và chủ ngữ là người, mang màu sắc “tự mình nhận ra”:
- 我忽然发觉自己错了。(Tôi chợt nhận ra mình đã sai.)
- 他发觉气氛有些不对。(Anh ấy cảm thấy bầu không khí có gì đó không ổn.)
- 等我发觉的时候,已经太晚了。(Đến khi tôi nhận ra thì đã quá muộn.)
Vì thiên về cảm nhận nên 发觉 hay đi kèm 忽然、突然、才、等⋯⋯的时候.
8. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dùng 发觉 với tân ngữ danh từ. ※发觉了一个新星球 là sai; phải là 发现.
Lỗi 2 — dùng 发觉 làm danh từ. ※一个重大的发觉 là sai; phải là 重大发现.
Lỗi 3 — nhầm với 觉得. 觉得 là “cảm thấy” (chủ quan, không hàm ý mới mẻ): 我觉得有点儿累. Còn 发觉 nhấn mạnh vừa mới nhận ra điều trước đó chưa biết.
Mẹo: khi phân vân, cứ chọn 发现 — nó bao trùm gần hết các trường hợp của 发觉, còn chiều ngược lại thì không.
9. Luyện tập
Điền 发现 hoặc 发觉 (chỗ nào cả hai đều được thì ghi “cả hai”):
- 科学家在南极______了一种新的微生物。
- 我一进门就______屋里的气氛不对。
- 这是二十世纪最重要的______之一。
- 等他______上当的时候,钱已经没了。
Đáp án: 1. 发现 – 2. cả hai – 3. 发现 – 4. cả hai
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
发觉 có thể mang tân ngữ danh từ không?
Không. 发觉 chỉ đứng trước một tiểu cú, ví dụ 我发觉他变了. Muốn nói phát hiện ra một vật thì phải dùng 发现.
被发现 và 被发觉 đều đúng chứ?
Cả hai đều dùng được ở dạng bị động khi nói về việc bị lộ, ví dụ 他怕被别人发现/发觉.
新发现 dịch sang tiếng Việt là gì?
Là “phát hiện mới”. Đây là danh từ, thường gặp trong khoa học: 考古新发现 (phát hiện khảo cổ mới).
