Phân biệt 建设, 建造 và 建筑 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.
Điểm mấu chốt: tân ngữ của 建设 phần lớn là danh từ trừu tượng. 建筑 thiên về công trình thổ mộc, và một số cách dùng khác với 建造.
Ba từ đều liên quan tới “xây dựng”, nhưng không thể thay thế tùy tiện. Sau đây là cách phân biệt 建设, 建造 và 建筑.
1. 建设 — xây dựng sự nghiệp, danh từ trừu tượng
建设 là lập nên sự nghiệp mới, tăng thêm thiết bị mới, khiến tổ chức hoặc điều kiện sẵn có ngày một hoàn thiện (完善 wánshàn). Khi làm động từ, tân ngữ của 建设 phần lớn là danh từ mang nghĩa trừu tượng:
建设国家、建设城市、建设家乡、建设水利工程、建设社会主义
建设 cũng làm danh từ:
经济建设、思想建设、基础建设、国防建设、社会主义建设
Tất cả các cụm trên đều không thay được bằng 建筑 hoặc 建造.
2. 建筑 và 建造 — có phần trùng, có phần khác
Tân ngữ của hai từ này có chỗ giống, có chỗ khác:
| Nhóm | Dùng được với | Tân ngữ |
|---|---|---|
| Nhóm A | 建筑 hoặc 建造 | 高速公路、南浦大桥、和平饭店、东方明珠、电影院、上海博物馆 |
| Nhóm B | chỉ 建造 | 工厂、学校、宾馆、车站、大船 |
Lý do: 建筑 thiên về công trình thổ mộc (土木工程), nên các từ nhóm B không dùng với 建筑.
3. Mẫu câu đặc biệt của 建筑
建筑 còn có một mẫu riêng: 把 A 建筑在 B 之上. A và B thường là danh từ trừu tượng, và câu thường mang nghĩa xấu:
- (1) 把自己的幸福建筑在别人的痛苦之上。
Xây hạnh phúc của mình trên nỗi đau của người khác. - (2) 把自己的享乐建筑在劳动人民的痛苦之上。
Xây sự hưởng lạc của mình trên nỗi khổ của người lao động.
4. 建筑 làm danh từ
建筑 rất hay dùng như danh từ, chỉ công trình kiến trúc:
土木建筑、古老的建筑、宏伟的建筑、高层建筑、建筑面积、建筑材料、违章建筑、建筑工程队
Đây là điểm mà 建造 không có — 建造 chỉ là động từ.
5. Bảng tổng kết khi phân biệt 建设, 建造 và 建筑
| 建设 | 建造 | 建筑 | |
|---|---|---|---|
| Tân ngữ trừu tượng | ✔ 建设国家 | ✘ | △ (mẫu 建筑在⋯之上) |
| Công trình cụ thể | ✘ | ✔ 建造工厂 | ✔ chỉ công trình thổ mộc |
| Làm danh từ | ✔ 经济建设 | ✘ | ✔ 高层建筑 |
6. Mở rộng: nhóm động từ “xây” trong khẩu ngữ
Ba từ trong bài đều thiên về văn viết. Trong đời sống hằng ngày, người Trung Quốc dùng những từ sau:
- 盖 (gài) — khẩu ngữ nhất, dùng cho nhà cửa: 盖房子、盖楼. Đây là từ bạn nên dùng khi nói chuyện thường ngày.
- 修 (xiū) — làm, xây (đường sá, cầu cống, công trình thủy lợi): 修路、修桥、修水库. 修 cũng có nghĩa “sửa chữa”.
- 建 (jiàn) — dạng rút gọn, dùng rộng: 建一所学校、新建的小区.
- 成立 (chénglì) — thành lập tổ chức, công ty: 成立公司、成立协会. Không dùng 建设 cho việc này.
Vì thế câu tự nhiên nhất khi nói về việc làm nhà là 他家去年盖了一座新房子, chứ không phải ※建设了一座新房子.
7. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dịch thẳng “xây dựng”. Tiếng Việt dùng “xây dựng” cho cả nhà cửa lẫn đất nước, nên người học đưa 建设 vào mọi chỗ. Nhớ: 建设 chỉ đi với danh từ trừu tượng (国家、城市、家乡、社会主义).
Lỗi 2 — dùng 建筑 cho nhà máy, trường học. Những đối tượng này thuộc nhóm chỉ dùng 建造 (hoặc 盖、建).
Lỗi 3 — quên rằng 建筑 chủ yếu là danh từ. Trong tiếng Trung hiện đại, 建筑 xuất hiện nhiều nhất với tư cách danh từ: 古建筑、建筑材料、建筑工人、建筑设计. Khi cần động từ, hãy chọn 建造 hoặc 修建.
Mẹo: hễ tân ngữ là thứ sờ được, đứng được lên thì nghĩ tới 建造/盖/修; hễ tân ngữ là thứ trừu tượng thì nghĩ tới 建设.
8. Luyện tập
Điền 建设、建造 hoặc 建筑:
- 我们要把家乡______得更美好。
- 这座大桥是1995年______的。
- 上海有很多欧式老______。
- 他们打算在这里______一所新学校。
Đáp án: 1. 建设 – 2. 建造/建筑 – 3. 建筑 – 4. 建造
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
建筑工厂 có sai không?
Có. 工厂 thuộc nhóm chỉ dùng với 建造. Phải nói 建造工厂 hoặc 盖工厂.
建筑 làm danh từ nghĩa là gì?
Là công trình kiến trúc, tòa nhà. Ví dụ 高层建筑 (nhà cao tầng), 古老的建筑 (công trình cổ), 违章建筑 (công trình xây trái phép).
Nói 建设房子 được không?
Không. 建设 chỉ đi với danh từ trừu tượng như 国家、城市、家乡. Xây nhà thì nói 盖房子 hoặc 建造房子.
