Phân biệt 表示, 表达 và 表现 trong tiếng Trung

Phân biệt 表示, 表达 và 表现 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.

Điểm mấu chốt: tân ngữ của 表达 phần nhiều là tư tưởng, tình cảm. Tân ngữ của 表示 phần nhiều là thái độ, ý kiến. 表现 là làm cho người khác cảm nhận được trạng thái tinh thần của một người qua lời nói, việc làm, tác phong và diện mạo.

Ba từ này cùng bắt đầu bằng chữ 表 (biểu lộ ra ngoài) nên rất dễ lẫn. Dưới đây là cách phân biệt 表示, 表达 và 表现 theo tân ngữ.

1. 表达 — diễn đạt tư tưởng, tình cảm

表达 là động từ, nghĩa là dùng ngôn ngữ hoặc chữ viết nói ra, viết ra tư tưởng, tình cảm của con người. 表达 còn chỉ năng lực vận dụng ngôn ngữ.

• (1) 这首诗表达了诗人对生活的热爱。
  Bài thơ này bày tỏ tình yêu cuộc sống của nhà thơ.
• (2) 我无法用语言来表达对你们的感激之情。
  Tôi không thể dùng lời để diễn tả lòng biết ơn với các bạn.
• (3) 他的英语口语表达能力很强。
  Năng lực diễn đạt khẩu ngữ tiếng Anh của anh ấy rất tốt.

2. 表示 — bày tỏ thái độ, ý kiến

Khi làm động từ, tân ngữ của 表示 thường là từ ngữ nói về thái độ, ý kiến:

表示感谢、表示欢迎、表示满意、表示友好、表示关心、表示赞成、表示愿意、表示同意、表示反对、表示决心、表示观点、表示同情

Thái độ, ý kiến có thể biểu đạt qua lời nói, động tác, nét mặt; cũng có thể qua sự vật hoặc ký hiệu đặc định theo mẫu A 表示 B:

• 红色表示吉祥
  Màu đỏ tượng trưng cho may mắn
• 点头（鼓掌）表示同意（肯定）
  Gật đầu (vỗ tay) biểu thị sự đồng ý
• “>” 表示“大于”
• “P” 表示可以停车的地方

Mẫu thường dùng: 对（向）+ người/việc + 表示 + động từ (thái độ)

• (4) 对你们的热情接待表示衷心的感谢。
• (5) 我对这件事的真实性表示怀疑。
• (6) 向你们表示歉意。

表示 cũng làm danh từ: 高兴的表示、友好的表示、痛苦的表示.

3. 表现 — bộc lộ ra bên ngoài

Khi làm động từ, 表现 là làm lộ ra (显露 xiǎnlù) những thứ sâu bên trong: phẩm chất, tài năng, tinh thần, khí phách (气概), đặc điểm, tu dưỡng, thái độ… chủ yếu thông qua lời nói việc làm, tác phong và diện mạo.

Sau 表现 thường có bổ ngữ 出、得、在:

• (7) 他在同学面前，表现出虚心好学的样子。
  Trước mặt bạn học, cậu ấy tỏ ra khiêm tốn ham học.
• (8) 他在工作中表现得非常积极。
  Trong công việc anh ấy thể hiện rất tích cực.
• (9) 内心的矛盾和痛苦没有表现在她的脸上。
  Mâu thuẫn và đau khổ trong lòng không lộ ra trên gương mặt cô.

表现 cũng làm danh từ: 工作中的表现、生活水平提高的表现、不负责任的表现、××人的表现.

Lưu ý sắc thái: 表现 còn có nghĩa cố ý phô trương (显示), khoe khoang bản thân (炫耀) — thường mang nghĩa xấu. Ví dụ 他就爱表现自己 (Anh ta chỉ thích thể hiện mình).

4. Bảng tổng kết phân biệt 表示, 表达 và 表现

	表达	表示	表现
Tân ngữ	Tư tưởng, tình cảm	Thái độ, ý kiến	Phẩm chất, năng lực
Phương tiện	Ngôn ngữ, chữ viết	Lời nói, cử chỉ, ký hiệu	Lời nói, việc làm, diện mạo
Mẫu câu	表达⋯之情	对/向⋯表示⋯	表现出／得／在
Làm danh từ	✘	✔	✔
Sắc thái xấu	✘	✘	✔ (khoe mẽ)

5. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 表现 cho tình cảm. ※我想表现我的感谢 là sai. Tình cảm, tư tưởng phải đi với 表达; thái độ cụ thể như cảm ơn thì đi với 表示: 我想表示感谢 hoặc 表达我的感激之情.

Lỗi 2 — khen người bằng 他很会表现自己. Câu này mang nghĩa xấu, tức “anh ta giỏi khoe mẽ”. Muốn khen hãy nói 他表现得很好 hoặc 他的表现很突出.

Lỗi 3 — nói ※表示我的意思. Ý nghĩ, suy nghĩ thuộc về 表达: 我不能用汉语表达我的意思.

6. Mở rộng: 表示 trong văn bản trang trọng

表示 là từ chủ lực trong ngôn ngữ ngoại giao, thư từ công việc. Hãy thuộc các khuôn mẫu sau:

• 对⋯⋯表示衷心的感谢 — bày tỏ lòng cảm ơn chân thành
• 对⋯⋯表示热烈的欢迎 — nhiệt liệt chào mừng
• 对⋯⋯表示深切的慰问 — gửi lời thăm hỏi sâu sắc
• 对⋯⋯表示强烈的抗议 — phản đối mạnh mẽ
• 向⋯⋯表示祝贺 — gửi lời chúc mừng

Cấu trúc chung: 对/向 + đối tượng + 表示 + (định ngữ) + danh từ chỉ thái độ.

7. Mẹo nhớ theo chữ Hán

Cả ba đều có chữ 表 (bày ra ngoài), khác nhau ở chữ thứ hai:

• 达 = đạt tới → 表达 là truyền tình ý tới người khác qua ngôn ngữ.
• 示 = tỏ ra, thị → 表示 là tỏ rõ thái độ bằng lời hay ký hiệu.
• 现 = hiện ra → 表现 là để bản chất bên trong hiện ra qua hành vi.

8. Luyện tập

Điền 表示、表达 hoặc 表现:

1. 他______以后一定要认认真真地工作。
2. 我的汉语水平还不太高，还不能正确地用汉语______我的意思。
3. 大家举手______通过了这项决议。
4. 老板认为王强______得很好，所以提升他当主任。
5. 这首诗______了诗人痛苦的心情。
6. 说比较容易，可是用文字______就比较困难。

Đáp án: 1. 表示 – 2. 表达 – 3. 表示 – 4. 表现 – 5. 表达 – 6. 表达