Phân biệt 了解 và 理解: hiểu tình hình khác thấu hiểu

Phân biệt 了解 và 理解 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.

Điểm mấu chốt: 了解 có hai nghĩa — biết rất rõ và đi dò hỏi, điều tra. 理解 là hiểu vì sao lại như thế, hàm chứa cả sự tha thứ.

Đây là cặp từ mà người học Việt Nam rất hay nhầm, vì tiếng Việt đều dịch là “hiểu”. Hãy phân biệt 了解 và 理解 theo hai hướng dưới đây.

1. Hai nghĩa của 了解

a. Biết rất rõ

  • (1) 他们俩早就认识了,彼此非常了解。
    Hai người quen nhau từ lâu, rất hiểu nhau.
  • (2) 他很了解中国的历史和文化。
    Anh ấy rất am hiểu lịch sử và văn hóa Trung Quốc.
  • (3) 我们不了解事故发生的原因。
    Chúng tôi không nắm được nguyên nhân xảy ra tai nạn.

b. Dò hỏi, điều tra, tìm hiểu

  • (4) 请你了解一下最近的天气情况。
    Anh tìm hiểu giúp tình hình thời tiết gần đây.
  • (5) 去那儿了解了一天,什么情况都没了解到。
    Đến đó tìm hiểu cả ngày mà chẳng nắm được tình hình gì.
  • (6) 医生应该及时了解病人的情况。
    Bác sĩ phải kịp thời nắm bắt tình hình bệnh nhân.

Nghĩa (b) này là điểm mà 理解 hoàn toàn không có.

2. 理解 — hiểu vì sao, và cảm thông

理解 là thông qua phán đoán, suy luận mà hiểu ra tại sao lại như vậy. Trên nền của 了解, nó còn hàm nghĩa “tha thứ, thông cảm”. Mức độ của 理解 sâu hơn 了解 một bậc.

  • (1) a. 他很了解我。
    Anh ấy biết rất rõ hoàn cảnh của tôi — lý lịch, thói quen, sở thích, suy nghĩ…
  • (1) b. 他很理解我。
    Anh ấy rất thấu hiểu tôi — vì hiểu rõ tôi nên biết vì sao tôi nghĩ thế, nói thế, làm thế.
  • (2) a. 我们应该互相了解。
    Chúng ta nên tìm hiểu nhau — biết đối phương nghĩ gì, làm gì.
  • (2) b. 我们应该互相理解。
    Chúng ta nên thấu hiểu nhau — trên cơ sở hiểu nhau mà xóa bỏ bất đồng (分歧 fēnqí), tôn trọng, tha thứ cho nhau, chung sống hòa thuận.

Chính vì 理解 chứa sắc thái “tha thứ” nên người Trung Quốc mới có câu cửa miệng 理解万岁 (Thấu hiểu muôn năm) chứ không ai nói ※了解万岁.

3. Bảng đối chiếu khả năng kết hợp khi phân biệt 了解 và 理解

Cụm từ 了解 理解
Từ trái nghĩa Không có 误解 (hiểu lầm)
Dạng lặp ABAB ✔ 了解了解 ✘
V 一下 ✔ 了解一下 ✔ 理解一下
V 过人、事 ✔ ✔
进行 + V ✔ 进行了解 ✔ 进行理解
深入 / 深刻 + V ✔ ✔
向人 + V ✔ 向人了解 ✘
V 得很清楚 / 很正确 了解得很清楚 理解得很正确
V 错了 ✔ ✔
V 不了 ✔ ✔
对⋯表示 + V ✔ ✔
真不可 + V ✔ ✔
得到(赢得)人的 + V ✔ ✔
V 了很长时间 ✔ 了解了很长时间 ✘
V(能)力强 ✘ ✔ 理解(能)力强

Nhìn bảng có thể rút ra: 了解 gắn với quá trình thu thập thông tin (向人了解、了解了很长时间), còn 理解 gắn với năng lực tư duy (理解力强) và thái độ cảm thông.

4. Mở rộng: 了解 trong công việc, 理解 trong quan hệ

Một cách nhớ thực dụng: 了解 thuộc về thông tin, 理解 thuộc về tình cảm.

  • Trong công việc, bạn sẽ nghe: 我先了解一下情况 (để tôi tìm hiểu tình hình đã), 请你了解清楚再汇报 (nắm rõ rồi hãy báo cáo).
  • Trong quan hệ, bạn sẽ nghe: 谢谢你的理解 (cảm ơn vì bạn đã thông cảm), 我完全能理解你的心情 (tôi hoàn toàn hiểu được tâm trạng của bạn), 希望您能理解 (mong ông thông cảm).

Chú ý: 谢谢你的理解 là câu lịch sự chuẩn khi bạn phải từ chối hoặc gây bất tiện cho người khác. Không ai nói ※谢谢你的了解.

5. Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi 1 — dùng 了解 khi xin thông cảm. Tiếng Việt nói “mong anh hiểu cho”, người học dịch thành ※希望你了解. Phải là 希望你理解.

Lỗi 2 — dùng 理解 khi đi thu thập thông tin. ※我去理解一下情况 là sai; phải là 我去了解一下情况.

Lỗi 3 — nói ※我不了解你的意思. Khi không hiểu ý người nói, tiếng Trung dùng 我不明白你的意思 hoặc 我不太理解. 了解 dùng cho hoàn cảnh, con người, không dùng cho “ý của câu vừa nói”.

6. Ba từ dễ lẫn thêm: 明白, 懂, 清楚

  • 明白 — hiểu ra, vỡ lẽ tại chỗ: 我明白了!
  • 懂 — hiểu được nội dung, ngôn ngữ: 我听不懂、你懂了吗?
  • 清楚 — rõ ràng, thường làm bổ ngữ: 说清楚、看清楚.

Khi thầy hỏi 明白了吗? bạn trả lời 明白了 hoặc 懂了 — chứ không trả lời ※了解了 (nghe như đang xác nhận thông tin trong quân đội) hay ※理解了.

7. Luyện tập

Điền 了解 hoặc 理解:

  1. 他们才认识了三个月,互相还不太______。
  2. 这件事我不能帮助你,希望你能______。
  3. 这些词语的意思差不多,我______不了它们的区别。
  4. 我真的不______他有什么想法。
  5. 我真的不______为什么他有这样的想法。

Đáp án: 1. 了解 – 2. 理解 – 3. 理解 – 4. 了解 – 5. 理解

Câu hỏi thường gặp

理解万岁 nghĩa là gì?

Là câu nói nổi tiếng những năm 1980 ở Trung Quốc, nghĩa “Sự thấu hiểu muôn năm”, đề cao việc con người thông cảm và tha thứ cho nhau. Không thể thay bằng 了解万岁.

Vì sao không nói 向人理解?

Vì 理解 không mang nghĩa “đi hỏi han, thu thập thông tin”. Nghĩa đó chỉ 了解 mới có, nên chỉ nói 向人了解情况.

理解力 và 了解力 cái nào đúng?

Chỉ có 理解力 (năng lực lĩnh hội, hiểu vấn đề) là đúng. Tiếng Trung không có từ 了解力.

Kiến Thức Tiếng Trung

Chia sẻ kiến thức tiếng Trung tại website.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *