Điểm mấu chốt: không được nói ※他说我一件事。
Cả 说 và 告诉 đều dịch sang tiếng Việt là “nói”, nhưng chúng đòi hỏi hai loại tân ngữ khác nhau. Nắm được nguyên tắc phân biệt 说 và 告诉 dưới đây, bạn sẽ hết sai một trong những lỗi phổ biến nhất ở trình độ sơ – trung cấp.
1. Công thức cốt lõi
说 + nội dung
告诉 + người (+ nội dung)
Ví dụ với 说
- (1) 他说:“我早知道了。”
Anh ấy nói: “Tôi biết từ lâu rồi.” - (2) 他说他早知道了。
Anh ấy nói anh ấy đã biết từ lâu. - (3) 他说过这件事。
Anh ấy đã nói chuyện này rồi. - (4) 请你说一说这两个词的区别。
Bạn hãy nói về sự khác nhau của hai từ này.
Ví dụ với 告诉
- (5) 他告诉我他早知道了。
Anh ấy nói với tôi rằng anh ấy đã biết. - (6) 他告诉我一件事。
Anh ấy kể với tôi một chuyện. - (7) 他告诉过我。
Anh ấy đã nói với tôi rồi.
2. So sánh trực tiếp
- (8) 他告诉我一件事。 ✔
- (9) ※他说我一件事。 ✘
- (10) 他对/跟我说一件事。 ✔
Khi 说 và 告诉 là từ gần nghĩa, tân ngữ của 说 không được là người. Muốn nêu người nghe, ta phải mượn giới từ:
对/跟 + người + 说 ≈ 告诉 + người
3. Khác biệt về dạng lặp
说 rất linh hoạt khi lặp: 说说、说了说、说一说、说一下. Trong khi đó 告诉 không lặp được:
- ✔ 告诉 + người + 一下儿
- ✘ ※告诉告诉 / ※告诉了告诉 / ※告诉一告诉
4. Ngoại lệ: khi 说 mang tân ngữ là người
Có lúc bạn sẽ thấy 说 đi với người thật:
- (11) 她常常迟到,老师说过她很多次,她还是老样子。
Cô ấy hay đi muộn, thầy đã nhắc nhở cô ấy nhiều lần mà vẫn thế. - (12) 这么晚了,我再不回去,我妈该说我了。
Muộn thế này rồi, không về nữa là mẹ mắng tôi mất.
Nhưng ở đây 说 không còn nghĩa “nói” nữa mà mang nghĩa 责备 (zébèi – trách móc), 批评 (phê bình). Công thức riêng:
说 (trách móc, phê bình) + người
5. Bảng tổng kết phân biệt 说 và 告诉
| 说 | 告诉 | |
|---|---|---|
| Tân ngữ là nội dung | ✔ 说这件事 | ✔ 告诉我这件事 |
| Tân ngữ là người | ✘ (trừ nghĩa “mắng”) | ✔ 告诉我 |
| Cần giới từ | 对/跟…说 | Không cần |
| Lặp động từ | ✔ 说说、说一说 | ✘ |
6. Mở rộng: họ hàng của 说 và 告诉
Tiếng Trung có cả một nhóm động từ “nói” với yêu cầu tân ngữ khác nhau. Nắm nhóm này bạn sẽ hết lúng túng khi đặt câu:
- 讲 (jiǎng) — gần với 说, tân ngữ là nội dung: 讲故事、讲道理. Cũng nói 给我讲一讲.
- 谈 (tán) — bàn bạc, trao đổi hai chiều: 谈问题、跟他谈一谈. Không nói ※谈我一件事.
- 问 (wèn) — ngược lại với 告诉, tân ngữ được phép là người: 问老师 (hỏi thầy), 问我一个问题.
- 通知 (tōngzhī) — thông báo, giống 告诉 về cấu trúc: 通知 + người + nội dung. 请通知大家明天开会.
So sánh: 告诉我 ✔ / 问我 ✔ / ※说我 ✘ / ※谈我 ✘. Chỉ 告诉 và 问 mới mang trực tiếp tân ngữ là người.
7. Lỗi người Việt hay mắc
Lỗi 1 — dịch thẳng “nói với tôi”. Tiếng Việt có giới từ “với” nên người học viết ※他说我. Hãy nhớ hai đường đi: hoặc 告诉我, hoặc 跟我说 / 对我说.
Lỗi 2 — lặp 告诉. Nghe quen 说说、看看 nên nhiều bạn suy ra ※告诉告诉. Sai. Muốn làm nhẹ giọng, dùng 告诉我一下儿.
Lỗi 3 — nhầm sắc thái của 说 + người. Khi bạn nói 我妈说我了, đó không phải “mẹ nói với tôi” mà là “mẹ mắng tôi”. Đây là điểm rất dễ gây hiểu lầm trong hội thoại thực tế.
Mẹo ghi nhớ: chữ 告 trong 告诉 vốn có nghĩa “báo cho ai”, tự thân đã hướng tới người nghe nên không cần giới từ. Còn 说 chỉ tập trung vào lời nói, muốn có người nghe thì phải mượn 跟 hoặc 对.
8. Luyện tập
Chọn 说 hoặc 告诉 điền vào chỗ trống:
- 这件事请你别______他。
- 你有什么困难就______我吧。
- 你有什么困难就跟我______吧。
- 这孩子太不像话了,等他回家后我一定要好好儿______他。
- 他______我他今年春节不想回去了。
Đáp án: 1. 告诉 – 2. 告诉 – 3. 说 – 4. 说 (nghĩa mắng) – 5. 告诉
Xem thêm:
Câu hỏi thường gặp
他说我 có bao giờ đúng không?
Có, nhưng khi đó 说 mang nghĩa “trách móc, phê bình”, ví dụ 我妈该说我了 (mẹ tôi sắp mắng tôi rồi), chứ không phải nghĩa “nói với tôi”.
对我说 và 跟我说 khác nhau ra sao?
Cả hai đều tương đương 告诉我. 跟…说 thiên về khẩu ngữ, hai chiều; 对…说 nhấn mạnh hướng lời nói tới đối tượng, hơi trang trọng hơn.
Có thể nói 告诉一下 không?
Được, dạng đúng là 告诉 + người + 一下儿, ví dụ 告诉我一下儿. Nhưng không được lặp thành 告诉告诉.
