Phân biệt 北方人 南方人 và 东方人 西方人 trong tiếng Trung

Phân biệt 北方人 và 东方人 là một trong những điểm khó kinh điển của người học tiếng Trung. Bài viết dưới đây giải thích cặn kẽ kèm ví dụ và bài tập.

Điểm mấu chốt: 北方人、南方人 và 东方人、西方人 hoàn toàn không phải một chuyện.

Rất nhiều người học suy luận rằng nếu có 北方人 (người miền Bắc) và 南方人 (người miền Nam) thì hẳn cũng có 东方人 (người miền Đông) và 西方人 (người miền Tây). Suy luận đó sai. Bài viết này giúp bạn phân biệt 北方人 và 东方人 — hai cặp khái niệm ở hai cấp độ hoàn toàn khác nhau.

1. 北方人 và 南方人: chia theo miền trong một quốc gia

Một quốc gia thường được chia thành 北方 (miền Bắc) và 南方 (miền Nam). Trung Quốc cũng vậy: người ta lấy sông Trường Giang (长江) làm ranh giới quy ước — phía bắc sông gọi là 北方, phía nam sông gọi là 南方.

Từ đó mà có cách nói:

• 他是北方人，喜欢吃面食。
  Anh ấy là người miền Bắc, thích ăn đồ bột mì.
• 南方人一般以米饭为主食。
  Người miền Nam thường lấy cơm làm món chính.

Cách chia này tồn tại ở rất nhiều quốc gia khác, không riêng gì Trung Quốc. Việt Nam cũng có “người miền Bắc”, “người miền Nam”.

2. 东方人 và 西方人: chia theo phương Đông – phương Tây của thế giới

Khi nói 东方人、西方人, người Trung Quốc đang nói tới một chuyện khác hẳn:

• 东方人: người Trung Quốc, người Nhật, người Hàn, người Việt… — tức người phương Đông.
• 西方人: người Mỹ, người Anh, người Pháp… — tức người phương Tây.

Đây là sự phân chia mang tính văn hóa – văn minh ở quy mô thế giới, chứ không phải chia dân cư trong nội bộ một nước. Vì thế không thể lấy 东方人/西方人 để chia người của cùng một quốc gia.

3. Vậy còn 东部 và 西部?

Một quốc gia hoàn toàn có thể chia thành 东部 (miền Đông) và 西部 (miền Tây). Trung Quốc thường nói:

• 中国东部沿海地区
  vùng duyên hải miền Đông Trung Quốc
• 西部内陆地区
  vùng nội địa miền Tây

Nhưng lưu ý: dù có 东部 và 西部, người Trung Quốc không có cách gọi 东部人 và 西部人 như một sự phân biệt dân cư quen thuộc, khác hẳn với cặp 北方人/南方人 vốn đã thành nếp nghĩ trong đời sống.

4. Bảng tổng kết khi phân biệt 北方人 và 东方人

Cách nói	Phạm vi	Có dùng phổ biến không?
北方人 / 南方人	Trong một quốc gia	Rất phổ biến
东方人 / 西方人	Toàn thế giới (Đông – Tây)	Rất phổ biến
东部 / 西部	Vùng địa lý trong một nước	Phổ biến
东部人 / 西部人	—	Hầu như không dùng

5. Ghi nhớ

Hãy nhớ: trục Bắc – Nam dùng để chia trong nước, trục Đông – Tây dùng để chia thế giới. Nói 我是北方人 là bạn đang nói mình quê miền Bắc. Nói 我是东方人 là bạn đang nói mình là người châu Á, người phương Đông.

Về thứ tự các từ chỉ phương hướng trong tiếng Trung (vì sao là 东北 chứ không phải 北东), xem bài “北东” hay “东北”?

6. Lỗi người học hay mắc

Lỗi 1 — suy diễn theo đối xứng. Thấy có 北方人/南方人 nên nghĩ phải có 东方人/西方人 tương ứng trong một nước. Thực tế trục Đông–Tây đã bị “trưng dụng” cho ý nghĩa văn minh toàn cầu, nên không dùng lại được ở cấp quốc gia.

Lỗi 2 — nói ※我是越南南方人 khi giới thiệu với người Trung Quốc. Câu này không sai ngữ pháp nhưng người nghe dễ hiểu là “người miền Nam Trung Quốc”. Nên nói rõ 我是越南人，家在南方 hoặc 我来自越南南部.

Lỗi 3 — nhầm 西方人 với 外国人. 西方人 chỉ người Âu Mỹ. Người Nhật, người Hàn, người Việt tuy là 外国人 với Trung Quốc nhưng vẫn thuộc 东方人.

7. Mở rộng: những khác biệt Bắc – Nam người Trung Quốc hay nói

Cặp 北方人 / 南方人 gắn với rất nhiều cách nói trong đời sống, hiểu chúng sẽ giúp bạn nghe hội thoại tự nhiên hơn:

• 北方人爱吃面食，南方人爱吃米饭。
  Người miền Bắc thích đồ bột mì, người miền Nam thích cơm.
• 北方人说话直，南方人说话委婉。
  Người miền Bắc nói thẳng, người miền Nam nói khéo.
• 北方的冬天有暖气，南方没有。
  Mùa đông miền Bắc có sưởi, miền Nam thì không.

Một số từ liên quan đáng nhớ: 北方话 (tiếng miền Bắc, cơ sở của tiếng phổ thông), 南方方言 (phương ngữ miền Nam), 北上 (đi lên phía Bắc), 南下 (đi xuống phía Nam).

Với trục Đông – Tây, các từ thường gặp là: 东方文化 (văn hóa phương Đông), 西方国家 (các nước phương Tây), 中西结合 (kết hợp Trung – Tây), 西医 / 中医 (Tây y / Trung y).

8. Luyện tập

Điền 北方人、南方人、东方人 hoặc 西方人:

1. 他来自哈尔滨，是典型的______。
2. 中国人、日本人、韩国人都是______。
3. 很多______不太习惯用筷子。
4. 广州人属于______。

Đáp án: 1. 北方人 – 2. 东方人 – 3. 西方人 – 4. 南方人